युवा फेसन स्टेटमेन्ट

ठूला प्रिन्ट भएका रङ्गीचङ्गी टी-सर्टहरू युवा अवस्थाको सबैभन्दा आकर्षक फेसन स्टेटमेन्ट हुन। यस्ता प्रिन्टले लगाउने व्यक्तिका बारेमा केही विशेष कुरा बताउँछ। युवा अवस्थामा यस्ता टी-सर्टहरू आफ्नो रुचि, कुनै शब्द नबोली अरू सामु व्यक्त गर्ने सबैभन्दा छिटो माध्यम मध्ये एक हुन। यस्ता लुगा लगाउनुको अर्थ मानिसहरूले तपाईंलाई देखून्, भीडबाट फरक ठानून् र तपाईंलाई चाखलाग्दो व्यक्तिका रूपमा हेरून् भन्ने नै हुन्छ।

चालीसको दशकमा पुग्दा जीवनमा “लाउड” फेसन र ट्रेन्डहरू देखिसकेका धेरै मानिसहरू स्वाभाविक रूपमा सरलता अनि सादापन तर्फ आकर्षित हुन थाल्छन्। यो समय आफूले लगाएको कपडाले आफ्नो व्यक्तित्वको कुनै सन्देश दिन छोडेर लुगा केवल लुगा मात्र बन्छ। सादा टी-सर्ट जुनसुकै लुगासँग सजिलै मिल्छ, कहिल्यै फेसन आउट हुँदैन र आफैंलाई प्रमाणित गर्ने प्रयास गरिरहेको जस्तो पनि देखिँदैन। जब नौलोपन खोज्ने समय अनि ऊर्जा कम हुन थाल्छ भरपर्दो र सरल विकल्प रोज्दा एउटा दुविधा कम गर्न सकिन्छ।

युवा अवस्था भनेको आफू को हुँ भन्ने कुरा संसारलाई सुनाउने समय हो जबकि उमेरसँगै हामी यति सहज बन्छौं कि अरूहरूले हामीलाई आफैँ चिन्न दिऊँ भन्ने सोच आउँछ। तर अझै पनि कुनै रङ्गीचङ्गी प्रिन्ट भएको टी-सर्ट कसैले लाएको देख्दा एक समय त्यसलाई अत्यन्तै मन पराउने मेरो युवा स्वरूप सम्झना आउँछ।

स्पेनलाई बधाई

स्पेन फुटबल टोलीलाई हार्दिक बधाई। उनीहरू यस विश्वकप भरकै उत्कृष्ट टोली र उपाधिका पूर्ण हकदार थिए। उनीहरूले फाइनल खेलमा प्रतिद्वन्द्वीलाई सुरुदेखि अन्त्यसम्म नियन्त्रण कायम राखे। सेमिफाइनलमा पनि प्रतियोगिता भर उपाधिको प्रमुख दाबेदार मानिएको फ्रान्स विरुद्ध स्पष्ट रूपमा हाबी भएका थिए।

रोड्री, ओल्मो, रुईज, कुबारसि अनि यमालका नाम लिन चाहेँ। रोड्री त यस विश्वकप कै उत्कृष्ट खेलाडी घोषित भए।

सुपरस्टार खेलाडीहरूले कहिलेकाहीँ निर्णायक क्षणमा खेलको दिशा बदल्न सक्छन् तर फुटबल अन्ततः सामूहिक खेल नै हो भन्ने मानक यस विश्वकपले फेरि एक पटक प्रमाणित गर्यो। सन्तुलित र अनुशासित टोलीले व्यक्तिगत प्रतिभामा अत्याधिक निर्भर टोलीभन्दा प्रायः सधैं राम्रो प्रदर्शन गर्छ। स्पेन त्यसको उत्कृष्ट उदाहरण बन्यो।

अर्जेन्टीनाले देखाएको नकारात्मक शैली, अनावश्यक उग्र व्यवहार र खेल-भावना विपरीतका गतिविधिले उपाधिको हकदार टोलीको छवि प्रस्तुत गरेन। त्यसैले उनीहरूले उपाधि जित्न नसक्नु फुटबलका लागि सकारात्मक परिणाम नै रह्यो।

कांस्य पदकको खेल

एउटा द्विविधा। एकातिर अङ्ग्रेजहरूले फ्रान्स विरुद्ध गोलको वर्षा गर्दै जित हासिल गरेको छ। अर्कोतिर त्यो जित तेस्रो स्थानका लागि भएको खेलमा आयो जसलाई धेरै सञ्चार माध्यमले पहिल्यै अर्थहीन घोषणा गरिसकेका थिए। मानौँ विश्वकप जितेन भने फुटबल खेल्नुको कुनै अर्थ नै छैन।

वास्तविकता के हो भने प्रत्येक प्रतियोगितामा अन्ततः एउटा मात्र टोली विजेता बन्छ। “हामी जित्न योग्य थियौँ” भन्नु भनेको अप्रत्यक्ष रूपमा बाँकी सबै टोली हार्न योग्य थिए भन्ने पनि हो। त्यसैगरी कांस्य पदकको खेलको कुनै अर्थ छैन भन्नु भनेको फाइनल अघि नै बाहिरिएका सबै टोलीले प्रतियोगिता व्यर्थ खेले भन्ने जस्तै हो।

यस खेलमा फ्रान्सले इङ्गल्यान्डलाई दोस्रो हाफमा निकै दबाबमा राखेको थियो। तर इङ्गल्यान्डले अर्जेन्टीना विरुद्धको खेलमा जस्तो अत्तालिएर बललाई जथाभाबी टाढा हान्ने रणनीति अपनाउनुको सट्टा यस पटक डिफेन्सबाट संयमित र योजनाबद्ध रूपमा खेल बनाउने प्रयास गर्यो। यही शैलीबाट इङ्गल्यान्डले दुई गोल गर्न पनि सफल भयो। यदि उनीहरूले डराएर हरेक पटक बल क्लियर मात्र गरेका भए सम्भवतः त्यो खेल पनि हार्ने थिए।

इङ्गल्यान्डले ६० वर्षयताकै आफ्नो उत्कृष्ट विश्वकप नतिजा हासिल गरेको छ तर पनि प्रशिक्षक विरुद्धको आलोचना भने थामिएको छैन।

असफल मेडिटेशन सेसन

नियमित कामबाट केही बेर आराम पाइन्छ कि भनेर म यसपालि अफिसमा हुने साप्ताहिक मेडिटेशन सेसनमा सहभागी भएँ। त्यहाँ मेरो शरीरले आराम शब्दलाई अलि बढी नै शाब्दिक रूपमा बुझिदियो।

बन्द आँखा, शरीर लडेर पूर्ण रूपमा आराममा अनि मधुरो स्वरमा ध्यानको निर्देशन। यस्तो अवस्थामा मेरो दिमाग जागा बस्नै जानेन। बरु ती सबै मिलेर एउटा अप्रत्याशित निद्राको उत्तम खुराक बने। अवस्था निकै अप्ठ्यारो र लाजमर्दो भयो।

त्यसपछि एउटा कुरा महसुस भयो। शरीरले कुन बेला कस्तो प्रतिक्रिया दिन्छ भन्ने कुरा हामीले चाहेर पनि कन्ट्रोल गर्न सक्दैनौँ। ध्यानमा पूर्ण रूपमा उपस्थित भएर लिनुपर्ने फाइदा त मैले पक्कै गुमाएँ गुमाएँ, गुरुज्यू प्रति अनादर भएको नहोस् भन्ने मात्रै मन देखि आशा छ।

मेरो एउटै आशा छ, अब अर्को पटक फेरि त्यो सेसनमा जाँदा त्यो कोठामा कसैले पनि म मेडिटेशन बीचमै निदाएको घटना नसम्झोस्!

गोटको बहस

हरेक चार वर्षमा दुई हप्ता फुटबल हेर्ने सिजनल फ्यानहरूलाई मेस्सी र रोनाल्डो बीच को “गोट” हो भन्ने बहस रमाइलो हुने रहेछ। मेस्सीका समर्थकले रोनाल्डोलाई होच्याउँछन् अनि रोनाल्डोका समर्थकले मेस्सीलाई। अर्जेन्टीना भर्सेस पोर्चुगल। उही बहस, हरेक चार वर्षमा, फेरि फेरि, विश्वकप चलुन्जेल। साँच्चै भन्नु पर्दा हरेक चोटी टाइमलाइन भरि यो कुराले वाक्क लाग्न थालेको छ।

मैले मेस्सीको खेल खासै हेरेको छैन। कहिले कहीं च्याम्पियनस् लिग वा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल बाहेक स्पेनको ला लिगा, फ्रान्सको लिग वान र अहिले खेल्ने अमेरिकाको एमएलएस मध्ये कुनै पनि लिग नेपालमा नियमित प्रत्यक्ष प्रसारण हुँदैनन्। रोनाल्डोलाई भने म्यानचेस्टर युनाइटेडमा हुँदा खेल हेर्न पाइन्थ्यो। उनलाई पनि ला लिगा वा इटालीको सेरी आ मा हुँदा हेर्न पाईएन। अहिले उनी पनि साउदी लिगमा छन्। त्यो लिग आउंछ आउँदैन थाहा छैन।

यद्यपि फुटबललाई साँच्चै माया गर्नेहरूले प्रतिद्वन्द्विता बुझ्छन् घृणा होइन। तपाईं मेस्सीलाई समर्थन गर्नुस् वा रोनाल्डोलाई दुवै खत्रा खेलाडीहरू हुन्। यी बाहेक यो उमेरमा पनि मोड्रिचको खेल कति राम्रो छ, एम्बाप्पेको स्पीड कति भयङ्कर छ र केनको फिनिसिङ कति शान्त र सटीक छ। रोड्री, हालण्ड, क्यासिमिरो, ट्रोसार्डका खेलहरू पनि हेर्नुस। मेस्सी वा रोनाल्डोलाई हेट गर्न समय खर्चिनु भन्दा यी सबैको खेल हेरेर आनन्द लिनु धेरै राम्रो।

फुटबल रमाइलोका लागि हो, घृणा फैलाउनको लागि होइन। “गोट” को हो भन्ने अल्छी लाग्दो बहस अब त छोडौँ।

क्याश पेन थ्योरी

क्याश पेन थ्योरी

युट्युब वा लिंक्डइनका धेरै इन्फ्लुएन्सरहरूले क्याश प्रयोग गर्न र डिजिटल भुक्तानीबाट टाढा रहन सुझाव दिइरहेका हुन्छन्। उनीहरूको तर्क छ कि क्याश तिर्दा हाम्रो दिमागले खर्चको पीडा महसुस गर्छ जसले गर्दा अनावश्यक खर्च घटाउन मद्दत गर्छ।

जिज्ञासावश मैले पनि यो विधि केही साता अघि देखि अपनाएँ तर मेरो अनुभवमा भने खासै केही फरक परेन। नगद दिऊँ वा QR स्क्यान गरूँ तिर्नुपर्ने रकम त उही नै हो। आवश्यक सामान किन्दा भुक्तानीको माध्यमले वित्तीय अनुशासन आफैं परिवर्तन गर्दैन रहेछ।

नेपालमा त डिजिटल भुक्तानी झन् व्यावहारिक छ। हाल देशको अधिकांश ठाउँमा मोबाइल नेटवर्क पुगेको छ जसले गर्दा ग्रामीण क्षेत्रका बजारमा पनि धेरै पसलेहरूले डिजिटल भुक्तानी नै रुचाउँछन्। नगद बोक्ने, खुल्ला पैसा नपाउने, एटीएम वा बैंक धाउनुपर्ने झन्झट पनि हुँदैन। हिजो मात्र भाटभटेनी सुपरमार्केटमा अहिले राष्ट्र बैंकले सिक्का साट्ने सुविधा नदिएको र फिर्ता रकम दिन असहज भएकोले नगदको सत्ता कार्ड अथवा डिजिटल भुक्तानीको अनुरोध देखें।

सायद इन्फ्लुएन्सरहरूको सुझाव धेरै खर्च गर्ने र बेहिसाब किनमेल गर्ने मानिसहरूका लागि उपयोगी होलान्। सायद म भने त्यो समूहमा पर्दिनँ। बरु मेरो लागि डिजिटल पेमेन्ट झन् प्रभावकारी भएको छ। म कार्ड प्रयोग गर्छु तर धेरै पसलेहरूले पोस मेसिनमा लाग्ने शुल्कका कारण कार्डबाट हुने पेमेन्ट स्वीकार्दैनन्। त्यसैले मेरो किनमेल गर्ने ठाउँ नै सीमित भएको छ र प्रायः साताको अन्तमा मात्र किनमेलको लागि पुग्छु र यही सीमाले मेरो खर्च कुनै पनि “क्यास पेन” भन्दा राम्रो सँग नियन्त्रण भएको छ।

मेरो अनुभवमा बजेट बचाउने सबै भन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको खर्च गर्न मिल्ने ठाउँ नै कम गर्नु हो।

पहाडी हवाई यात्रा

पहाडी हवाई यात्रा

पर्यटन मन्त्रीले हालै पहाडी विमानस्थलहरूमा उडान घट्नुको प्रमुख कारण पर्याप्त यात्रु नभएको बताएका छन्। उहाँको भनाइ पूर्ण रूपमा गलत भने होइन तर यसले समस्याको धेरै ठूलो पक्षलाई बेवास्ता गर्छ। आम नागरिकलाई दोष दिन सजिलो छ तर वास्तविक समस्यालाई स्वीकार्नु त्यति सजिलो छैन।

मानिसहरू जोखिमपूर्ण पहाडी राजमार्गमा घण्टौँ, कहिलेकाहीँ दिनौँसम्म यात्रा गर्न रुचाउँछन् भन्ने होइन। उनीहरू त्यसो गर्न बाध्य छन् किनभने हवाई टिकट अत्यन्त महँगो छ, उडान तालिका भरपर्दो छैन र आवश्यक परेको बेला टिकट वा उडान दुबै नै उपलब्ध हुँदैन।

यदि मन्त्रीले सरकारले सञ्चालन गर्ने वायुसेवासँग STOL (छोटो दूरीमा उडान तथा अवतरण गर्न सक्ने) विमानस्थलमा उड्न मिल्ने केवल दुईवटा विमान छन् र तीमध्ये एउटा मात्र सञ्चालन योग्य अवस्थामा छ भन्ने स्वीकार्नु भयो भने त्यसको जवाफ पनि दिनुपर्छ। यदि उहाँले यस्ता विमान सञ्चालन गर्ने निजी वायुसेवा पनि दुई–तीनवटामा सीमित छन् र उनीहरूले प्रायः एभरेस्ट जस्ता बढी आम्दानी हुने रुटलाई प्राथमिकता दिन्छन् भन्नुभयो भने अझ धेरै प्रश्न उठ्नेछन्। र यदि उहाँले सामान्य यात्रुले टिकट पाउनै मुस्किल हुने किनभने धेरै सिट पहुँच र चिनजानका आधारमा बाँडिने गरेको यथार्थ स्वीकार्नु भयो भने बहसको दिशा नै बदलिनेछ।

प्रादेशिक राजधानी सुर्खेतबाट मुगु करिब २८० किलोमिटर मात्र टाढा छ। यो दूरी सडकमार्गबाट पार गर्न दुई दिन लाग्छ त्यो पनि निकै कठिन र असहज यात्रा पछि। सरकारी वायुसेवाले हप्तामा एकपटक मात्र यहाँ उडान गर्छ र त्यो पनि मौसमको कारण देखाएर पटक–पटक रद्द हुन्छ। यस्तो अवस्थामा मानिसहरूले भर पर्न नसकिने हवाई सेवामा किन विश्वास गर्ने?

मुगु जस्ता दुर्गम जिल्लाका लागि नियमित र भरपर्दो हवाई सेवा कुनै विलासिता होइन, लाइफलाइन हो जहाँ आपतकालीन स्वास्थ्य सेवा समेत सहज उपलब्ध छैन। समयमै हुने एउटा उडानले जीवन र मृत्यु बीचको फरक समेत बनाउन सक्छ।

त्यसैले यात्रु पुगेन भन्ने निष्कर्षमा पुग्नु अघि एउटा प्रश्न सोध्नु आवश्यक छ, के हामीले वास्तवमै आम मानिसले विश्वास गर्न सक्ने हवाई सेवा प्रदान गरेका छौँ?

सार्वजनिक यातायातको सकस

सार्वजनिक यातायातको विषयमा धेरै बहसहरू सुनिन्छ। केही समयअघि अनुभवको लागि आफ्नो दुई पांग्रे घरमै छोडेर बसमा अफिस जाने निर्णय गरेँ। घर र अफिस जम्मा ७ किमि टाढा छन् र सहरकै राम्रो मध्येको सडकले जोडिएका।

सोचेको थिएँ बढीमा ३५-४० मिनेट लाग्ला तर वास्तविकता फरक रहेछ। खचाखच भरिएको मिनी-बसमा उभिने ठाउँ समेत थिएन। प्रत्येक स्टपमा लामो पर्खाइ, थप यात्रु कोच्ने हतार, सहचालकको रुखो बोली, लापरवाह गाडी चलाउनु सार्है मन परेन। अन्ततः ७ किमिको यात्रा पूरा गर्न ९० मिनेटभन्दा बढी लाग्यो।

त्यसपछि बुझें सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्नुपर्छ भन्न सजिलो छ, दैनिक रूपमा त्यसमै निर्भर हुनु अर्कै स्तरको मानसिक तनाव हो। काठमाडौं धेरै बदलिसकेको छ, सार्वजनिक यातायात प्रणाली सायद दशक अघि देखि उस्तै छ।

काठमाडौंमा रोजगार गर्नेलाई समय नै सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। दिनको धेरै समय अव्यवस्थित यातायातमा गुमाउनु भन्दा सक्नेले आफ्नै भरपर्दो साधनको व्यवस्था गर्नु खराब निर्णय होइन।

सार्वजनिक यातायात सुधारिनु पर्छ, त्यसमा दुईमत छैन तर त्यो नहुँदासम्म मानिसहरूले आफ्नो समय र पीस अफ माइन्डको पनि मूल्य बुझ्नुपर्छ।

ट्राफिक नियम र जरिवाना

ट्राफिक प्रहरीले ट्राफिक नियम उल्लंघन गर्नेहरूका लागि निकै कडा जरिवानाको प्रस्ताव गरेको छ। सोहि अवस्थामा स्वीकृत भए केही जरिवाना त देशको न्यूनतम मासिक ज्याला भन्दा पनि बढी हुन सक्छ।

यस विषयमा इन्टरनेट विभाजित छ। धेरैले भन्छन्, “नियम पालना गरे डराउनु पर्दैन“। नेपालमा सडक दुर्घटनाको तथ्यांक भयावह हुनु र त्यसको ठूलो कारण सामान्य ट्राफिक नियमको बेवास्ता हुनु पनि सत्य हो। तर समस्या त्यतिमै सकिँदैन। नियम पालना गर्ने व्यक्ति पनि गलत आरोप, पहिचानमा त्रुटि वा कमजोर प्रमाणका कारण कारबाहीमा पर्न सक्छ। “नियम पालना गरे पुग्छ” भन्ने तर्कले यस्ता गल्तीलाई समेट्दैन।

सुरक्षित सडकका लागि कडा जरिवाना मात्रै पर्याप्त हुँदैन। राम्रो सडक पूर्वाधार, निष्पक्ष र प्रभावकारी कार्यान्वयन र सडक प्रयोगकर्तालाई उचित शिक्षा पनि उत्तिकै आवश्यक छ। दण्डहीनता जति हानिकारक छ अत्यधिक सजाय पनि त्यत्तिकै हानिकारक हुन्छ। दुवैले अन्ततः सार्वजनिक प्रणाली प्रतिको विश्वास कमजोर बनाउँछन्।

राराको यात्रा

मुगु जिल्ला प्राकृतिक सुन्दरताले निकै धनी ठाउँ हो। देशकै ठूलो रारा ताल यतै छ। तर जिल्लाको सदरमुकाम पुग्न प्रादेशिक राजधानी सुर्खेतबाट दुई दिनको राजमार्गको यात्रा गर्न पर्छ। हवाईमार्गबाट मुगुलाई सुर्खेतले जोडिँदैन। त्यसको लागि नेपालगन्जबाट यात्रा गर्नुपर्ने हुन्छ।

हरेक वर्ष रारा घुम्न आउनेहरूको ठूलो समूह छ। यहाँ पुग्ने बाटो निकै नै रमणीय र साहसिक छ तर प्राय ठाउँमा पुगेपछि निरास हुन्छन्। यताउटी फोटो खिचेपछि एक घण्टा भुल्ने ठाउँ पनि छैन। यता पुगेपछि बस्ने खाने राम्रो सुविधा छैन। सदरमुकाम गमगढीमा राम्रो होटलहरू छैनन् र तालकै छेउछाउका रिसोर्टहरू अत्यन्तै महँगा छन्। यता पुग्ने सबै जना कवि हुन्नन्। सबैजना फेवा तालसँग तुलना गर्दै फर्कन्छन्।

यात्रा महत्वपूर्ण हो, गन्तव्य हैन भन्ने भनाइ यो ठाउँमा सार्थक हुन्छ।