Showing posts tagged #nepal · clear

आफ्नो ठाउँको प्रशंसा

टिकटक इन्स्टल गरेँ। केही भिडियो स्क्रोल गर्दै जाँदा एउटा पश्चिमी देशकी आमा–छोरी नेपाल घुमिरहेको भिडियोमा अडिएँ। उनीहरू नेपालको बारे यति राम्रा कुरा गरिरहेका थिए कि सुन्दा नै मन खुसी भयो। आफ्नो ठाउँको कसैले खुलेर प्रशंसा गर्दा अचम्मकै राम्रो लाग्ने रहेछ।

अझै स्क्रोल गर्दै गएँ। धेरै भारतीय पर्यटकहरू पनि नेपाल बारे राम्रा कुरा गरिरहेका थिए। आल्गोरिदमले कुरा बुझि हाले। त्यसपछि अरू देशका पर्यटकहरूका भिडियोहरू पनि आए। उनीहरू यहाँको सिभिक सेन्स, सार्वजनिक सुरक्षा, सरसफाइ, मिलनसार समाज, सडक संस्कृति, खाना र यस्तै धेरै कुराको प्रशंसा गरिरहेका थिए।

पर्यटकहरूले नेपाललाई हिमाल-पहाड भन्दा बाहिर पनि चिन्न थालेका रहेछन्।

त्यस पछि मनमा एउटा जिज्ञासा भयो। के म उनीहरूले देखिरहेको त्यही देशमा बसिरहेको छु?

सायद हामी काँडाहरू मात्र हेर्न यति व्यस्त भयौं कि फुलेको गुलाफको फूल देख्न छोड्यौँ।

कि मैले कुरो नबुझेको हो?

असहज विचार

यो सायद अनपपुलर अपिनियन हुन सक्छ।

जब कुनै नेपालीमूलको व्यक्तिले विदेशमा ठूलो सफलता हासिल गर्छ, हामीले उसलाई लगभग तुरुन्तै “हाम्रो मान्छे” भनेर स्वीकार गर्छौ चाहे उसले विदेशी नागरिकता नै किन नलिएको होस्। विश्व मञ्चमा कम प्रभाव भएको हाम्रो जस्तो देशले यस्ता व्यक्तिहरू मार्फत “हामी पनि विश्वस्तरमा छौं” भन्ने अनुभूति गर्छ। उनीहरूलाई “हाम्रो मान्छे” स्वीकार गर्न कुनै जोखिम पनि हुँदैन किनभने उनीहरू यहाँको सामाजिक जटिलताको हिस्सा हुँदैनन्। उनीहरू समाचारका शीर्षक र इन्स्टाग्राम पोस्टहरूमा मात्र देखिन्छन्। जिल्ला प्रशासन कार्यालयको लाइनमा उभिएर राष्ट्रिय परिचयपत्र बनाउन आएका हुँदैनन्।

तर देश भित्रै भने पहिचान र अपनत्व बारेका बहसहरू धेरै जटिल छन। हामी आफ्नै मान्छेहरूलाई रंग, अनुहारको बनौट र लवजको कारण विदेशी हो कि भनेर शंका गर्छौ।

फोन किन्ने कसरत

पोर्ट बिग्रिएर चार्ज नहुने अवस्थामा पुगेपछि नयाँ फोन लिने निर्णय लिएँ। यस पाली एक लाख सम्मको राम्रो क्यामेरा अनि अरू फीचर्स भएको फोन लिने भए। नयाँ ग्याजेट्स र प्रविधि बारे त्यति धेरै जानकारी नभएकोले सुरुमा नयाँ फोन किन्दा के-के हेर्ने गूगल गरेर शर्तलिस्ट तयार पारे। स्न्यापड्रागन् ८ जेन-ठूलो नम्बर, डिडिआर-ठूलो नम्बर, युएफएस-ठूलो नम्बर, एमोलेड, टेलिफोटो जस्ता गाह्रो-गाह्रो शब्द याद गरे। आफूले आफैंलाई एजुकेट गरें। युट्यूबमा गएर दुई-चार वटा भिडियो पनि हेरें। फोनको मोडेलहरूको पनि लिस्ट बनाए। अनि फोनको मूल्य देखाउने वेबसाइट तिर गए।

अचम्म, एक लाख रुपैयाँमा मैले याद गरेका प्राविधिक शब्द मिल्ने एउटै फोन फेला परेन। त्यसको लागि कम्तीमा अर्को ५० हजार खर्चिनू पर्ने रैछ। एक लाखमा त मात्र मिड-रेञ्ज भन्ने फोन आउने रैछ। मिड-रेञ्ज नामैले मध्यम वर्ग। कुनैमा क्यामेरा राम्रो भए अरू फीचर्स नराम्रो, शर्तलिस्टमा भएको धेरै कुरा टिक नहुने। मलाई लाग्थ्यो एक लाख भनेको थुप्रो पैसा हो। आई वाज लिभिङ अन्डर अ रक।

साथीहरूले सुझाए कि अनलाइन हेरेर हुन्न, अफलाइन बजारमा बार्गेन गरेर किन्ने। कुरा सही हो। यही बहनामा फोन छोएर, चलाएर हेर्न पाइने। पसलमा सेल्स टार्गेट पुर्याउनु पर्ने भएकोले थोरै बढी डिस्काउन्ट दिने रैछ। तैपनी चित्त बुझ्ने फोन मेरो पहुँच भन्दा बाहिर थियो। पसले बहिनीले नागरिकता दियो भने फोन किस्तामा पाइने अप्सन दिए। फूल क्यास दिने र भ्याट बिल नलिने भए थप एक्स्ट्रा डिस्काउन्ट को अप्सन पनि दिए। दिक्क लाग्यो, इरिटेट भए। एक लाख बजेट हुँदा पनि मेरो लागि राम्रो फोन बजारमा थिएन। अनि फर्किए।

घर छेउको मर्मत गर्ने ठाउँमा आफ्नो पुरानो फोन देखाए। पोर्ट फेर्न १२०० रुपैयाँ लाग्ने भयो। मलाई थाहा छ एकचोटी कुनै पार्ट फेरेपछि फोन टिक्दैन। तर म सँग अरू अप्सन छैन। जति टिक्छ, पुरानै फोन चलाउने।

पहाडी हवाई यात्रा

पहाडी हवाई यात्रा

पर्यटन मन्त्रीले हालै पहाडी विमानस्थलहरूमा उडान घट्नुको प्रमुख कारण पर्याप्त यात्रु नभएको बताएका छन्। उहाँको भनाइ पूर्ण रूपमा गलत भने होइन तर यसले समस्याको धेरै ठूलो पक्षलाई बेवास्ता गर्छ। आम नागरिकलाई दोष दिन सजिलो छ तर वास्तविक समस्यालाई स्वीकार्नु त्यति सजिलो छैन।

मानिसहरू जोखिमपूर्ण पहाडी राजमार्गमा घण्टौँ, कहिलेकाहीँ दिनौँसम्म यात्रा गर्न रुचाउँछन् भन्ने होइन। उनीहरू त्यसो गर्न बाध्य छन् किनभने हवाई टिकट अत्यन्त महँगो छ, उडान तालिका भरपर्दो छैन र आवश्यक परेको बेला टिकट वा उडान दुबै नै उपलब्ध हुँदैन।

यदि मन्त्रीले सरकारले सञ्चालन गर्ने वायुसेवासँग STOL (छोटो दूरीमा उडान तथा अवतरण गर्न सक्ने) विमानस्थलमा उड्न मिल्ने केवल दुईवटा विमान छन् र तीमध्ये एउटा मात्र सञ्चालन योग्य अवस्थामा छ भन्ने स्वीकार्नु भयो भने त्यसको जवाफ पनि दिनुपर्छ। यदि उहाँले यस्ता विमान सञ्चालन गर्ने निजी वायुसेवा पनि दुई–तीनवटामा सीमित छन् र उनीहरूले प्रायः एभरेस्ट जस्ता बढी आम्दानी हुने रुटलाई प्राथमिकता दिन्छन् भन्नुभयो भने अझ धेरै प्रश्न उठ्नेछन्। र यदि उहाँले सामान्य यात्रुले टिकट पाउनै मुस्किल हुने किनभने धेरै सिट पहुँच र चिनजानका आधारमा बाँडिने गरेको यथार्थ स्वीकार्नु भयो भने बहसको दिशा नै बदलिनेछ।

म मुगु जिल्लामा रहेको एक जलविद्युत् आयोजनामा काम गर्छु। कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतबाट मुगु करिब २८० किलोमिटर मात्र टाढा छ। यो दूरी सडकमार्गबाट पार गर्न दुई दिन लाग्छ, त्यो पनि निकै कठिन र असहज यात्रा पछि। सरकारी वायुसेवाले हप्तामा एकपटक मात्र यहाँ उडान गर्छ र त्यो पनि मौसमको कारण देखाएर पटक–पटक रद्द हुन्छ। यस्तो अवस्थामा मानिसहरूले भर पर्न नसकिने हवाई सेवामा किन विश्वास गर्ने?

मुगु जस्ता दुर्गम जिल्लाका लागि नियमित र भरपर्दो हवाई सेवा कुनै विलासिता होइन, लाइफलाइन हो जहाँ आपतकालीन स्वास्थ्य सेवा समेत सहज उपलब्ध छैन। समयमै हुने एउटा उडानले जीवन र मृत्यु बीचको फरक समेत बनाउन सक्छ।

त्यसैले “यात्रु पुगेन” भन्ने निष्कर्षमा पुग्नु अघि एउटा प्रश्न सोध्नु आवश्यक छ – के हामीले वास्तवमै आम मानिसले विश्वास गर्न सक्ने हवाई सेवा प्रदान गरेका छौँ?

द ट्वाइलाइट जोन

सन् १९६० को दशकको अमेरिकी टिभी शो द ट्वाइलाइट जोन The Twilight Zone एक नेपालीका रूपमा हेर्दा अनौठो साथसाथै भव्य लाग्छ। त्यसमा देखाएको अमेरिकी सहर/समाज त्यतिबेलै आधुनिक, व्यवस्थित र फ्युचरिस्टिक देखिन्छ। यता त्यही समयमा काठमाडौं भने खुला खेत, परम्परागत बस्ती, गुठी, मन्दिर र समुदायमा आधारित जीवनले भरिएको थियो।

हामीले पछि शिक्षा, स्वास्थ्य र अरु आधुनिकताको अवसर त पायौँ तर सँगसँगै केही छिमेकीपन, केही साझा जिम्मेवारी र केही समुदायको न्यानोपन पनि गुमायौँ। पश्चिमी समाजले सय वर्षमा भोगेको परिवर्तन नेपालले एक पुस्तामै भोग्यौं।

आधुनिकता समस्या होइन तर आधुनिक मात्र राम्रो भन्ने सोच समस्या हुन सक्छ।

प्रगतिको दौडमा हामीले के गुमायौँ र अझै के फिर्ता ल्याउन सक्छौँ, सायद आज हामीले आफैँलाई सोध्नुपर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न यही हो।

खेल भावनाको सम्मान

केही दिन अघि जब नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले एक अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा टाइम आउटका कारण भुटानी खेलाडीलाई डिसमिस गर्‍यो, सामाजिक सञ्जाल एक्कासि तात्यो र केही समयमै खेलाडीहरूलाई खलनायक जस्तै चित्रित गर्यो।

खासमा जब खेलाडीहरूको करियर, करार र देशको नाम नै दाउमा लागेको हुन्छ त्यस्तो अवस्थामा उनीहरूले केवल खेल भावना र विवेकका आधारमा आफैँलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ भन्ने अपेक्षा गर्नु वास्तवमै अव्यावहारिक कुरा हो। हामी दर्शकहरूले घरमा आरामसँग बसेर “खेल भावनाको सम्मान गर” भन्न सक्छौं किनकी हामीले गुमाउनुपर्ने केही हुँदैन तर खेलाडीहरूको अवस्था त्यस्तो हुँदैन।

कुनै पनि खेलको भावना जोगाउने नैतिक जिम्मेवारी नियम बनाउने निकाय र निर्णायकहरूको हो। खेलाडीको काम भनेको नियमले दिएको सीमाभित्र रहेर जित्ने प्रयास गर्नु हो।

यस विवादका बीच नेपाल क्रिकेट संघ अगाडि आयो, भुटानी क्रिकेट समक्ष माफी माग्यो, आलोचनाको भार आफैँले वहन गर्‍यो र आफ्ना खेलाडीहरू माथिको दबाब कम गर्‍यो, ठ्याक्कै एउटा खेलकुद संघले गर्नुपर्ने काम यही हो।

अनि नेपालको ५१ रनको विजय त्यस विवादित क्षणको कारण नभई हामीहरू सो खेलमा स्पष्ट रूपमा उत्कृष्ट टोली थियौँ।