Navin's Blog

हामी आजकल फुर्सदको समय टिभी, भिडियो गेम वा सामाजिक सञ्जालमै बिताउन खोज्छौं। किताब पढ्ने बानी भने बिस्तारै हराउँदै गएको जस्तो लाग्छ। यसको एउटा ठूलो कारण किताबको मूल्य पनि हो। धेरैका लागि किताब किन्न सजिलो छैन र सार्वजनिक पुस्तकालय पनि पर्याप्त छैनन्। त्यसैले किताब किनेरै पढ्ने धेरैका लागि आवश्यकता होइन विलासीता जस्तो देखिन्छ। जब घरमै पढ्ने संस्कार हुँदैन नयाँ पुस्ताले पनि त्यो बानी सिक्दैन।

अहिले एउटा सकारात्मक परिवर्तन देखिन्छ। विशेषगरी काठमाडौंमा अनलाइनमार्फत केही सय रुपैयाँमै लोकप्रिय पुस्तकका किफायती (काउन्टरफिट) संस्करणहरू पाइन्छन्। सबैले मूल संस्करण (प्राय महँगो) किन्न सक्दैनन् तर सस्तो पुस्तकले पनि पढ्ने बानी बसाल्न सक्छ भने त्यो आफैँमा ठूलो कुरा हो।

डिजिटल विचलनले भरिएको समयमा किताब पढ्ने बानी झन् महत्त्वपूर्ण बनेको छ। ज्ञान र कल्पनाशक्ति बढाउने सबैभन्दा सस्तो लगानी मध्ये एउटा अझै पनि किताब नै हो।

जग्गा किन्ने टिम देखि लिएर ग्राउण्ड सर्भे टिम, डिजाइन टिम, ठेकेदार टिम, परीक्षण टिम हुँदै आज कमिसनिंग टिम सम्मको यात्रा गरेर आयोजनामा संलग्न भइयो। वर्षौंको मेहनतको फल। तितोमिठो अनुभव भयो। ऊर्जा आयोजना ऊर्जा केन्द्रमा परिणत भएको छ।

सबैलाई बधाई।

चीनमा भएको एसियाली खेलकुदमा एरिका गुरुङले कराँतेमा ऐतिहासिक रजत पदक जितेकी छन्। यस संस्करणमा यो नेपालको दोस्रो पदक हो। यस अघि महिला कबड्डी टोलीले कांस्य पदक जितेको थियो। यो एसियाली खेलकुदको इतिहासमा नेपालको तेस्रो रजत पदक पनि हो। हामीले अहिलेसम्म स्वर्ण पदक भने जित्न सकेका छैन।

तीन करोड जनसंख्या भएको देश भए पनि अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुदमा नेपालको उपलब्धि निकै सीमित छ। क्रिकेट र मार्सल आर्ट्स जस्ता केही खेलमा मिश्रित सफलता मिले पनि ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपालको समग्र प्रदर्शन अपेक्षा अनुसार हुन सकेको छैन।

पर्याप्त प्रशिक्षण पूर्वाधार, आधुनिक उपकरण र दक्ष प्रशिक्षकको अभाव जस्ता चुनौतीका बाबजुद पनि नेपाली खेलाडीहरूले निरन्तर देशको शिर उच्च बनाइरहेका छन्।

एरिका गुरुङ र नेपाली महिला कबड्डी टोलीलाई हार्दिक बधाई। हामी तपाईंहरूमा गर्व गर्छौं।

दशैं नेपालको सबैभन्दा ठूलो चाड हो। यो परिवार-साथीभाईसँग भेटघाट गर्ने, ठूलाबडाबाट आशीर्वाद लिने, चंगा उडाउने र खानपिन गर्दै रमाइलो गर्ने समय हो। दशैं धार्मिक र सांस्कृतिक पर्व मात्र होइन हाम्रो सामाजिक जीवनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।

दशैं नजिकिँदै गर्दा काठमाडौंमा काम वा अध्ययनका लागि बसेका लाखौँ मानिस आफ्नो गाउँघर फर्किन थाल्छन्। लामो दूरीको यात्रा, खचाखच भरिएका बस र बजारको भीड यस समयको परिचित दृश्य हो। आफन्तका लागि कोसेली र खानेकुरा बोकेर घर फर्कनेहरूको अनुहारमा उत्साह र खुसी देखिन्छ। दशैंमा पाइने अतिरिक्त तलबको रकमले पनि घर फर्केर चाड मनाउने उत्साहलाई थप बल दिन्छ।

वर्षेनी देखिने यो घर फिर्तीको लहरले एउटा कुरा सम्झाउँछ। मानिस जहाँ पुगे पनि चाडपर्वमा आफ्नै घर जस्तो ठाउँ अर्को हुँदैन।

पाटनमा रातो मछिन्द्रनाथ (बुङ्गद्यो) को जात्रा सुरू भएको छ।

काठमाडौं उपत्यकामा वर्षालाई स्वागत गर्न रातो मछिन्द्रनाथको रथ उत्सव मनाइन्छ। नेपालको सबैभन्दा लामो जात्रा ललितपुरको पुल्चोकबाट सुरू भई गाबहाल, मंगलबजार, सुनधारा, लगनखेल हुँदै जावलाखेलमा समाप्त हुन्छ।

एक समय थियो म नेपाली फिल्मको रेगुलर दर्शक थिएँ।

२०१० को दशकको सुरुवात तिर कथा, अभिनय, संगीत र प्रविधिमा नेपाली सिनेमाले ठूलो फड्को मारेको थियो। लुट, टलकजंग भर्सेस टुल्के, जात्रा, कबड्डी, साँघुरो जस्ता फिल्महरूले हल भरि भराउ हुन्थे र म पनि महिनामा कम्तीमा एउटा नेपाली फिल्म छुटाउँदिनथेँ।

हामीले नहेरे कसले हेर्छ त भन्ने भावना थियो।

बिस्तारै धेरै कलाकार र निर्माताले हामी दर्शकलाई हल्का लिन थाले। लगातार खत्तम फिल्महरू आए। केही फिल्म त यति कमजोर थिए कि डर लाग्नुपर्ने दृश्यमा हल भरि हाँसो गुञ्जिन्थ्यो। त्यसपछि मैले नेपाली फिल्म हेर्नै छोडेँ।

कोभिडपछि त हल जानु पनि लगभग बन्द भयो। अहिले धेरै नेपाली फिल्म तीन दिन टिक्न नसकेको खबर सुनिन्छ। साथीहरू फेरि नयाँ छक्का पन्जा हेर्न जाऔँ भन्छन् तर मसँग पहिलेको जस्तो उत्साह छैन।

यस बीच केही राम्रा नेपाली फिल्महरू छुटे तर निराशाको त्यो लामो श्रृंखलाले मलाई अझैसम्म हल फर्किन मन लाग्न दिएको छैन।

मन्दिरहरूको यो पुरानो सहरको वरिपरि घुम्दा तपाईंले त्यस्ता धेरै मूर्तिहरू भेट्टाउनुहुन्छ जुन जमिनको सतह भन्दा तल डुबेको जस्तो देखिन्छ मानौं तिनीहरूलाई पृथ्वीले बिस्तारै निलेको छ। यी धसिएका संरचनाहरूले मलाई सधैं आकर्षित गरेका छन् र तिनीहरू किन त्यस्ता भए होलान् भनेर म जिज्ञासु हुने गरेको छु। अहिलेसम्म मैले यसको कुनै स्पष्ट जबाफ त पाएको छैन तर केही रोचक धारणाहरू भने छन्।

एउटा लोकप्रिय मान्यता के छ भने यी मूर्तिहरू श्रापित हुन्। स्थानीय किंवदन्तीहरूका अनुसार सजायको रूपमा यी मूर्तिहरू जमिनभित्र धसिएका हुन् र तिनिहरूको प्रायश्चितको अवधि सकिएपछि मात्र पुनः माथि आउनेछन्। हामी सबै यस्ता कथाहरू सुनेर हुर्किएका छौँ जहाँ शक्तिशाली देवदेवताहरूले समेत आफ्ना गल्तीहरूको परिणाम भोग्नुपर्छ र यी धसिएका मूर्तिहरू पनि त्यही कथाकै एउटा हिस्सा हुन्।

त्यस्तै अर्को एउटा अझ प्राविधिक दृष्टिकोण पनि छ। मूर्ति स्थापना गर्नु एक संवेदनशील र अत्यधिक धार्मिक विधि हो जसमा कहिलेकाहीँ ब्रह्माण्डीय तत्वहरूसँगको तादात्म्यता पनि जोडिएको हुन्छ। यो सम्भव छ कि निश्चित धार्मिक वा आध्यात्मिक आवश्यकताहरू पूरा गर्न यी मूर्तिहरूलाई विशेष उचाइ वा स्थानमा राखिएको थियो। यद्यपि यो व्याख्या अलि बढी अनुमानित होला।

भूकम्प वा प्राकृतिक प्रकोपकै कारण यी मूर्तिहरू धसिएका हुन् भन्ने कुरामा भने म विश्वास गर्दिनँ। यो क्षेत्र भूकम्पीय जोखिममा रहेको कुरा सत्य भए तापनि मलाई लाग्छ कि यस कथाको पछाडि केवल एक भौतिक कारण मात्र नभएर अझ धेरै कुरा लुकेको छ।

यदि तपाईंलाई यस बारे थप जानकारी छ भने म त्यो सुन्न चाहन्छु! म यसको वास्तविकता जान्न उत्सुक छु।

ललितपुरको पुल्चोक स्थित अचार घर मेरो मनपर्ने थकाली रेस्टुरेन्ट मध्ये एक हो किनकी त्यहाँ विभिन्न प्रकारका अचारहरूका साथ खाना पाइन्छ। त्यसैले दशैं बिदा सुरु हुनु अघि सपरिवार त्यहीँ डिनर गराउन लगेँ। सबै कुरा सामान्य थियो, सधैं झैं थकाली सेट अर्डर गर्‍यौं। तर खाना टेबलमा आएपछि वेटरले दशैं बिदाका कारण धेरै प्रकारका अचारहरू उपलब्ध नभएको बताए।

खाना अगाडि आएपछि यस्तो कुरा सुन्नु भन्दा निराशाजनक अरू के हुन सक्छ?

मलाई निकै रिस उठ्यो। कम्तीमा अर्डर लिनु अघि नै यो जानकारी दिएको भए हामी अरु नै अर्डर गर्थ्यौं होला। अन्तमा मूल्य भने पूरा लिए तर हामी त्यहीँ रेस्टुरेन्ट जानुको मुख्य कारण भएका परिकार दिएनन्।

दशैं जस्तो लामो बिदा अघि/पछि कर्मचारी कम हुँदा सेवा सीमित हुनु स्वाभाविक हो। त्यस्तो अवस्था मेनुमा स्पष्ट उल्लेख हुनुपर्थ्यो वा अर्डर गर्नुअघि हामीलाई जानकारी दिनुपर्थ्यो।

हामी रेस्टुरेन्टमा परिवार, साथीभाइसँग राम्रो समय बिताउन जान्छौं। यस्ता अनुभवले त्यो रमाइलो नै बिगारिदिन्छ।

अब त्यो रेस्टुरेन्टमा म फेरि फर्केर जान्न।

तातो चियाको मज्जा

थर्मसको तातो पानी, ब्यागको चिया, सुगरक्युबस् अनि प्लास्टिकका कपहरू

फिल्डवर्कमा विश्राम अनि आनन्दको अनुभव

गुल्मी र पर्बत को सिमाना स्थित कालिगण्डकी नदिले यु-टर्न गरेको मनमोहक ठाउँ