Navin's Blog

धेरै सामान्य नेपाली परिवारको साझा सपना हो एउटा घर, अनि एउटा चारपाङ्ग्रे गाडी किन्नु। पैतृक सम्पत्ति छैन भने त राम्रो आम्दानी हुने परिवारका लागि पनि किन्ने मूल्य देखि लिएर वार्षिक कर, बीमा, दैनिक खर्च र मर्मत-सम्भारका कारण गाडीको स्वामित्व सजिलो कुरा होइन। सायद यही कारणले नेपालमा विद्युतीय गाडी (EV) आकर्षक बनेका छन्। कर छुट, विभिन्न वित्तीय योजना र पेट्रोल–डिजेलको तुलनामा निकै कम सञ्चालन खर्चले चारपाङ्ग्रे गाडी धेरै परिवारको पहुँचमा आएको छ।

केही दिनअघि चितवनमा गुडिरहेको एउटा EV मा आगलागी भयो। त्यसका भिडियो र तस्विरले साँच्चिकै झस्कायो। सामाजिक सञ्जालमा ठूलो चर्चा भयो तर मूलधारका सञ्चार माध्यम, सरकारी निकाय वा सम्बन्धित निर्माता/ वितरकबाट भने खासै प्रतिक्रिया आएन। त्यो चाहिँ चिन्ताको विषय हो।

नयाँ चारपाङ्ग्रे गाडी किन्न खोज्ने धेरै नेपाली परिवार अहिले EV लाई नै विकल्पका रूपमा हेरिरहेका छन्। हालैका अटो शोहरूले पनि यही ट्रेन्ड देखाउँछन्। एउटा घटनाका आधारमा समग्रमा EV असुरक्षित छन् भन्ने भाष्य बनाउनु हुन्न तर यसले एउटा ठूलो प्रश्न भने उठाउँछ, के EV हरू वास्तवमै नेपालको सडकको लागि उपयुक्त छन्? किनभने हाम्रा सडकहरू गर्व गर्न लायकका पक्कै छैनन्।

त्यसैले EV क्रान्तिको उत्सव मनाउनु अघि केही असहज प्रश्नहरू सोध्नैपर्छ।

• के EV हरू इलेक्ट्रोनिक प्रणालीमा यति धेरै निर्भर छन् कि ब्याट्रीमा वा अन्यत्र आगलागी हुँदा ढोका खोल्ने जस्तो आधारभूत काम समेत प्रभावित हुन सक्छ?
• सस्तो वा व्यावसायिक रूपमा आकर्षक भएकै कारण हामी कमजोर सुरक्षा रेकर्ड भएका ब्रान्डहरू आयात गरिरहेका त छैनौँ?
• नेपालका खाल्टाखुल्टी, उकालो–ओरालो, असमान सडक र निर्माणाधीन सडकका लागि केही EV को ग्राउन्ड क्लियरेन्स पर्याप्त छ? न्यूनतम ग्राउन्ड क्लियरेन्स कति हुनुपर्छ भन्ने स्पष्ट सरकारी मापदण्ड नै छ?
• हाम्रा चार्जिङ स्टेशनहरू सही तरिकाले जडान र नियमित मर्मत र नियमन भएका छन्?
• नेपालमा EV आगलागीको स्वतन्त्र अनुसन्धान गर्ने र त्यसको निष्कर्ष सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था छ? EV मा आगलागी हुँदा अनुसन्धान कसले गर्छ: निर्माता, वितरक, बीमा कम्पनी, सरकारी निकाय कि कसैले पनि गर्दैन?
• हामी नेपालका लागि EV परीक्षण गरिरहेका छौँ कि फरक सडक, फरक मौसम, फरक पूर्वाधार र फरक आपत्कालिन प्रणाली भएका देशका लागि डिजाइन गरिएका गाडीहरू नेपालमा ल्याएर ‘चलिहाल्छन्’ भनेर मानिरहेका छौँ?
• EV का स्पेयर पार्टहरू सजिलै उपलब्ध छन्? र उपलब्ध भए पनि सामान्य ग्राहकले किन्न सक्ने मूल्यमा छन्? हाम्रा सर्भिस सेन्टरमा EV का विशेष समस्या पहिचान र मर्मत गर्न पर्याप्त तालिम प्राप्त प्राविधिक छन्? महँगो मर्मत-सम्भारका कारण कतिपय EV मालिकले नियमित सर्भिसिङ नै बेवास्ता गरिरहेका त छैनन्?
• अनि सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न, EV चलाउनेहरूलाई आफ्नो गाडीमा भएका सुरक्षा प्रणाली र आपत्कालिन अवस्थामा अपनाउनुपर्ने प्रक्रियाबारे पर्याप्त जानकारी छ?

नेपालले पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्न ठूलो रकम खर्च गर्छ। EV को प्रयोग बढ्दा इन्धन आयात घटाउन, व्यापार घाटाको दबाब कम गर्न र अन्ततः यातायातको खर्च घटाउन मद्दत गर्न सक्छ। तर सस्तो यातायातको नाममा मानिसको सुरक्षासँग सम्झौता गर्न सकिँदैन।

यदि तपाईं आफ्नो दैनिक सवारीका रूपमा EV किन्न सोच्दै हुनुहुन्छ भने केवल रेन्ज, छुट र फाइनान्सिङ हेरेर मात्र निर्णय नगर्नुस्।

नेपालमा EV क्रान्ति सुरु भइसकेको छ। हाम्रा सडक, नियम, सर्भिस नेटवर्क र हाम्रा गाडीहरू; सबै यो क्रान्तिका लागि तयार छन् कि छैनन्?

नेपाल विविधताले भरिएको देश हो र यो विविधता यहाँको चाडपर्व र सार्वजनिक बिदाले भरिएको क्यालेन्डरमा देखिन्छ। यी मध्ये धेरै चाडपर्व कुनै खास क्षेत्र, समुदाय वा धर्मसँग सम्बन्धित छन्। त्यसैले राष्ट्रिय पर्व बाहेक सरकारले क्षेत्र र समुदाय विशेषका लागि बिदा घोषणा गर्छ, जस्तै काठमाडौं उपत्यकाका लागि, लुम्बिनी प्रदेशका लागि, पहाडी क्षेत्रका लागि, मुस्लिम/इसाई धर्मावलम्बीका लागि, नेवार/किरात समुदायका लागि, आदि। कुनै विशेष समुदायका मानिसहरू त्यस दिन काममा आउन नसक्ने भए पनि देशको दैनिक कामकाज भने अरू सबैका लागि चलिरहनुपर्छ भन्ने उद्देश्य ठीक हो।

तर दुईवटा बिदा, अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस र तीज, यी दुवै महिला मात्रका लागि बिदा घोषणा गरिएका छन्। यहीँनेर मलाई यसको तर्क बुझ्न अलि गाह्रो हुन्छ। काम गर्ने जनशक्तिको झन्डै आधा हिस्सा नै अनुपस्थित हुँदा कुनै व्यवसाय सामान्य रूपमा कसरी चल्ने हो? यो कुरा सरकारी कार्यालयमा मात्र सीमित छैन; निजी कम्पनीहरूले पनि यही अभ्यास पछ्याउँछन्।

केही दशकअघि यो कुरा अर्थपूर्ण थियो जब रोजगारीमा महिलाको सहभागिता निकै कम थियो। तर आजको समयमा महिलाहरू बिना कार्यस्थल सहज रूपमा चल्नै गाह्रो हुन्छ। त्यसैले मलाई असहज बनाउने कुरा बिदा आफैँभन्दा पनि यसको पछाडिको सोच हो, मानौं तपाईंहरू एक दिन काममा नआए पनि सबै कुरा ठिकठाक चलिहाल्छ भन्ने मौन सन्देश।

प्रिय सरकारको शक्तिशाली कुर्सीमा बस्ने शक्तिशाली व्यक्तिहरू, हामीले तपाईंबाट धेरै आशा गरेका थियौँ, छौं। तपाईंहरूले सुशासनको वाचा गर्नुभएको थियो। भुई मान्छेका दुःख दर्द सुनिनेछन् भन्नुभएको थियो।

हिजो राजविराजमा जे भयो त्यो सुशासनको लज्जाको विषय थियो।

एउटी गर्भवती महिलाले पैसा तिर्न नसकेकै कारण सरकारी अस्पतालमा उपचार पाइनन्। अन्ततः उनले अस्पतालको आँगनमा खुला आकाश मुनि बच्चा जन्माउनुपर्यो।

यो कसरी सम्भव हुन्छ? यो अस्पतालको असफलता मात्र होइन। यो हाम्रो संस्था, हाम्रो प्रणाली र अन्ततः मानवताको लागि लाजमर्दो कुरा हो।

मलाई थाहा छैन तपाईं यसलाई कसरी प्रतिरक्षा गर्नुहुन्छ। मलाई थाहा छैन तपाईं अब के गर्नुहुन्छ। मलाई थाहा छैन कसैलाई जवाफदेही बनाइनेछ कि छैन।

हामीले सरकारमा बस्नेहरुको अनुहार फेर्यौं तर नयाँ अनुहारहरू पनि त्यही एलिट वर्गकै हुन् भन्ने कुरा बुझ्न सकेनौँ। एउटा गम्भीर प्रश्न, के तपाईंहरू साँच्चै दुःख गरेर बाँचिरहेको साधारण नेपालीको जीवन बुझ्नुहुन्छ?

प्रिय शक्तिशाली मानिसहरू, प्लीज रोक्नुहोस्।

जसको सेवा र संरक्षण गर्ने वाचा गर्नुभएको थियो उनीहरूलाई यसरी अविभावक बिहीन हुनबाट रोक्नुहोस्।

प्लीज, हरेक हप्ता यस्तो अमानवीय समाचारबाट हाम्रो मगज र आत्मा यसरी नहल्लाइदिनुहोस्।

एउटा महान व्यक्तिको भनाइ यता राखेँ: तिमी जन्मँदै गरिब जन्मनु त्यो तिम्रो गल्ती होइन, तिमी मर्दा गरिब मर्नु त्यो तिम्रो गल्ती हो।

गल्ती हाम्रै हो!

अर्को अनपपुलर अपिनियन र नितान्त व्यक्तिगत अपिनियन। गाली नगर्नु होला।

नेपालमा हरेक विपदपछि टेलिभिजन, पोडकास्ट र सामाजिक सञ्जालमा विज्ञहरूको एउटा नयाँ फौज देखा पर्छ। आफ्नो विज्ञता र ज्ञान बाँड्नु नराम्रो कुरा होइन तर धेरै पटक अनुमानलाई नै निष्कर्ष जस्तो प्रस्तुत गरिन्छ। न कुनै तथ्य, न कुनै तथ्याङ्क, न कुनै प्रमाण - तिनीहरू मिडियामा उद्धृत हुनको लागि दौडेका छन्। पोस्ट-डिजास्टर विज्डम बाँड्न व्यस्त छन।

हामी वैज्ञानिक समुदायको हिस्सा हौँ र हामी देश र समुदाय प्रति जिम्मेवार हुनु पर्छ। कुनै विपदको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन समय लाग्छ भन्ने कुरा बुझ्न र बुझाउन जरुरी छ। स्थलगत सर्वेक्षण, तथ्याङ्क सङ्कलन, विश्लेषण, अनुसन्धान र पीयर टु पीयर रिभ्यु आवश्यक हुन्छ। “हामीलाई अहिले थाहा छैन” भन्नु पनि विज्ञानमा पूर्ण रूपमा स्वीकार्य उत्तर हो।

अहिले आफ्नो विज्ञता जहाँ साँच्चिकै आवश्यक छ त्यहाँ प्रयोग गरौँ न। उद्धार, राहत, क्षतिको मूल्याङ्कन र सही निर्णय लिन सहयोग गरौँ न।

यदि हाम्रो उद्देश्य अनुमान र अड्कलबाजीले मिडियाका ठाउँ भर्नु मात्र हो भने विपद् क्षेत्रमा प्रचारका लागि दौडिने नेताभन्दा हामी कति फरक भयौँ? विपद व्यक्तिगत ब्रान्डिङका लागि अवसरहरू होइनन्।

अनि सबैभन्दा दुःखद कुरा त यही ज्ञानको दरिद्रताका कारण आज हामीले भर्खरै नेपाल आएका विदेशी विज्ञले के भएको रहेछ बताइदेला भनेर प्रतीक्षा गर्नुपर्छ। हाम्रा खत्रा विज्ञहरूको कुरा सुन्न विद्यार्थीहरूको समेत चासो घट्दै गएको छ।

हामीलाई साँचै मिडिया फ्रेन्डली होइन तथ्यहरू केलाउने विज्ञहरू चाहिएको छ।

आज सिंगो देश विनाशकारी बाढीमा ज्यान गुमाउनेहरू प्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै राष्ट्रिय शोक मनाइरहेको छ।

विपत्ति पछि दस दिनसम्म जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङभित्र फसेका दुई जना मानिसलाई जीवितै उद्धार गरिएको खबर आएको थियो। यी कठिन दिनहरूमा यस्ता खबरहरू नै हाम्रा लागि आशाको आधार बनेका छन्। अँध्यारोमा दस दिन बितिसक्दा पनि जीवनको सम्भावना बाँकी रहन सक्छ भन्ने कुराले हामीलाई आशा दिएको छ। त्यसको भोलिपल्ट अर्को एक जनालाई अर्को आयोजनाको सुरुङबाट जीवितै उद्धार गरियो। त्यसपछि बाढीले थुपारेको माटो, ढुंगा र भग्नावशेष मुनिबाट एक महिलालाई जीवितै उद्धार गरिएको खबर आयो।

हामी जस्ता जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा काम गर्नेहरूका लागि यी खबरहरू अलि फरक छन् र निकै नजिकबाट नियालिरहेका हुन्छौँ। हामीलाई थाहा छ, सुरुङ कस्तो हुन्छ। सुरुङलाई बाढीले तहसनहस बनाएको अवस्थामा त्यसभित्र पस्नु, खोजी गर्नु र कसैलाई जीवितै उद्धार गर्नु कति कठिन हुन्छ भन्ने हामी बुझ्छौँ।

उद्धारको अग्रपंक्तिमा खटिनु भएका सबैलाई धन्यवाद।

हामीलाई तपाईंहरूको नाम थाहा नहुन सक्छ। तपाईंहरूले कति घण्टा काम गर्नुभयो, कति जोखिम उठाउनुभयो वा कति पटक ‘अब सम्भव छैन’ जस्तो लागेको थियो भन्ने पनि हामीलाई थाहा नहुन सक्छ। तर तपाईंहरू साँच्चिकै महान हुनुहुन्छ। तपाईंहरूले जीवन बचाउनु भएको छ।

हामीले प्रयास गरिरहनै पर्छ। अझ एक जना मानिसलाई पनि जीवितै बाहिर ल्याउन सकियो भने त्यो ठूलो उपलब्धि हुन्छ। कोही अझै जीवित हुन सक्ने सानो भन्दा सानो सम्भावना पनि बाँकी छ भने हामीले हार मान्नु हुँदैन। दिनहरू बित्दै जाँदा हाम्रो प्रयास अझ बढ्नुपर्छ, दृढता अझ बलियो हुनुपर्छ र सायद अझ धेरै चमत्कारको आशा पनि गर्नुपर्छ।

यी दिनहरूमा सबैभन्दा निराश बनाउने कुरा भनेको सत्तामा बसेका मानिसहरूले उद्धार किन हुन सकेन भनेर गरेका गैरजिम्मेवार टिप्पणीहरू हुन्। यति ठूलो विपत्ति पछि प्राविधिक रूपमा के–के सम्भव हुन्छ भन्ने कुराबारे उनीहरू अनभिज्ञ नै देखिए।

त्यस माथी पदमा बसेकाहरूबाट गरिएका केही हिरोईजम पनि मैले देखेको छु जुन नेतृत्व भन्दा पनि देखावटी जस्तो लाग्यो। कहिलेकाहीँ त उनीहरूले ऐनामा आफ्नो अनुहार हेरेर आफूले वास्तवमै सहयोग गरिरहेका छन् कि केवल तमासा गरिरहेका छन् भनेर आफैँलाई सोधून् जस्तो लाग्छ।

यो त्रासदी जलविद्युत् क्षेत्रका लागि एउटा गम्भीर पाठ बन्नुपर्छ।

हामीले संरचनाहरू कसरी डिजाइन गर्छौँ भन्ने कुरालाई गम्भीरतापूर्वक पुनर्विचार गर्नुपर्छ। सामान्य अवस्थामा सबै ठीक हुन्छ भनेर मात्र सोचेर पुग्दैन। अझ कठिन प्रश्न सोध्नुपर्छ -जब सबै कुरा गलत हुन्छ, त्यति बेला के हुन्छ?

यो प्रश्न विपत्ति आएपछि मात्र सोधिने हुनु हुँदैन। यिनलाई डिजाइन प्रक्रियाकै हिस्सा बनाउनुपर्छ।
किनकि अन्ततः हाम्रो सबै इन्जिनियरिङ, गणना, कंक्रिट, स्टिल र मेसिनहरूको अर्थ त्यति बेला निकै सानो हुन्छ यदि निर्णायक क्षणमा हामी एउटा मानव जीवन बचाउन सक्दैनौँ भने।

अर्को पटक हामीले एउटा जीवन मात्र पनि बचाउन सक्यौं भने त्यसका लागि गरिएको सबै प्रयास सार्थक हुनेछ।

सामान्य दिन थियो। आफ्नै काममा व्यस्त थिएँ। एक सहकर्मीले भन्यो, भोटेकोशीमा ठूलो बाढी आएछ।

मनमा पहिलो कुरा आयो, फेरि।

गत वर्ष पनि यही समयमा यही खोलामा ठूलो बाढी आएको थियो।

पहिलो भिडियो हेरेपछि मेरो शरीर नै काँप्यो।

भोटेकोशीको त्यो उर्लिएको छालले त्रिशूली बजारलाई केही क्षणमै तहसनहस बनाएको थियो। घरहरू बगिरहेका थिए। पुल एकै झट्कामा ढलेको थियो। अझ डरलाग्दो कुरा त त्यति बेला स्थानीय मानिसहरू खोला छेउको सडकमै हिँडिरहेका थिए। केही पर कस्तो विनाश भइसकेको छ उनीहरूलाई पत्तै थिएन।

फेरी प्रश्न आयो, माथिल्लो भेगमा के भयो होला?

मैले यो खोलाको किनारमा वर्षौँ काम गरेको छु। सबै बस्तीहरू झलझलती याद आयो। त्यहाँ खाना खाएको छु, रात बिताएको छु, मानिसहरूसँग भलाकुसारी गरेको छु।

बाढी आउँदैछ भन्ने सामान्य पूर्व सूचना त पाएका रहेछ तर बाढी त त्यहाँका मानिसका लागि नयाँ कुरा थिएन। पुस्तौँ देखि खोला सँगै बसेका समुदायले हरेक बाढीमा घर छोडेर भाग्न सक्दैनन्। उनीहरूलाई यति ठूलो बाढी आउँछ भन्ने कसरी थाहा होस्?

सामाजिक सञ्जालमा देखिने “समय हुँदाहुँदै किन भागेनन्?” भन्ने प्रश्नले मलाई झन् दुःखी बनाउँछ। बैठक कोठामा बसेर प्रश्न गर्न सजिलो छ तर आफूले जीवनभरि चिनेको खोला एक्कासि यस्तो राक्षस बन्छ भनेर कसरी अनुमान गर्नु?

एउटा भिडियोले मलाई भित्रैदेखि हल्लायो। मैले पहिले काम गरेको आयोजनाको क्याम्पहाउस त्यही उर्लिएको पानीले बगाइरहेको थियो। भिडियोमा मानिसहरू अन्तिम क्षणसम्म क्याम्पबाट भाग्ने प्रयास गरिरहेका देखिन्थे।

त्यहाँ काम गरेका मेरा केही सहकर्मीहरू अझै सम्पर्क विहीन छन्।

सरकारले आफ्नो काम गरिरहेको होला। उद्धार र खोजीमा मानिसहरू खटिएका होलान्। तर यति ठूलो विपत्तिका लागि हाम्रो तयारी पर्याप्त रहेनछ।

हरेक जीवनको मूल्य हुन्छ।

एउटा जीवन पनि तयारीको कमी, पूर्व सूचनाको कमजोरी वा ढिलो प्रतिक्रियाका कारण गुम्छ भने पनि प्रश्न उठ्नुपर्छ। जवाफदेहिता खोजिनुपर्छ।

कहिलेकाहीँ समाचार पढिन्छ, मोबाइल एकातिर राखिन्छ अनि आफ्नो दैनिकीमा फर्किन खोजिन्छ तर मनबाट त्यो कुरा हट्दैन। के भन्ने, कसरी प्रतिक्रिया दिने। आफ्नो आक्रोश मनभित्रै बोकेर बस्छौँ। एक्लै हुँदा आँसु पनि आउँछ।

एउटा तीन वर्षीया बालिका यस्तो अकल्पनीय अपराधको शिकार भइन्, शरीर काँपिरहेको छ, मन रिसले अशान्त भएको छ।

मलाई सरकारसँग रिस उठेको छ। सुरक्षा निकायसँग रिस उठेको छ। हामीले निर्माण गरेको समाजसँग रिस उठेको छ। म आफैँसँग पनि रिसाएको छु किनकी हामी यस्तो समाजमा बाँचिरहेका छौँ जहाँ एउटा अबोध बालिकामाथि यति भयानक घटना हुन सक्छ।

मानिस आखिर कसरी एउटा सानो बालिका माथि यस्तो अपराध गर्न सक्ने अवस्थामा पुग्छ? हामीले के सिकाउन सकेनौँ? के रोक्न सकेनौँ? के देख्न सकेनौँ?

म पनि एउटी छोरीको बुबा हुँ। त्यसैले मलाई यस्ता समाचारले अझ गहिरो सताउँछ।

एउटी छोरी यो संसारमा आउँदा उनको मनमा एउटा विश्वास हुन्छ उनका बुबाले उनलाई जीवनका हरेक बाधाबाट जोगाउनेछन्। म पनि आफ्नी छोरीलाई जोगाउन आफूले सक्ने सबै कुरा गर्नेछु। तैपनि एउटा डरलाग्दो प्रश्न मनमा आउँछ-यदि एकछिनका लागि म त्यहाँ भइनँ भने? यदि आँखाको एक झिमिक्कमै केही छुट्यो भने?

गरिमा चौधरीको घटनाले छोडेर गएको डर यही हो।

गरिमाले भर्खर हिड्न थालेकी थिइन्। उनी केवल तीन वर्षकी थिइन्। गरिमाले हुर्किन पाउनुपर्थ्यो। उनले विद्यालय जाने बिहानहरू देख्नुपर्थ्यो। जन्मदिनमा केक काट्नुपर्थ्यो। अनगिन्ती प्रश्न सोध्नुपर्थ्यो। बाल्यकालका ससाना खुसीहरू अनुभव गर्नुपर्थ्यो। उनले पूरा जीवन बाँच्न पाउनुपर्थ्यो।

रेस्ट इन पीस, गरिमा।

समयमै पुगिएला कि भनेर एयरपोर्टसम्मको यात्राको लागि दुई पांग्रे बुक गरेको थिएँ। म सडकको छेउमा उभिएको थिएँ त्यत्तिकैमा एउटी केटी पल्सर चढेर आइन्। केही नाम केटा र केटी दुवैको हुने भएकाले मेरो राइडर केटी नै हुन्छिन् भन्ने मैले साँच्चै सोचेको थिइनँ।

उनको शरीर औसत बनौटको थियो र बाइक रोकिएको बेला खुट्टाले बल्लतल्ल जमिन छोइरहेको थियो। मनमनै मलाई लागिरहेको थियो यो बाइक उनको उचाइका लागि ठीक छैन।

त्यसैले मैले सम्मान पूर्वक सोधेँ, “बहिनी, मेरो वेट ८४ किलो छ। मलाई पछाडी राखेर यो बाइकलाई ब्यालेन्स गर्न सकिन्छ त? तपाईंलाई गाह्रो हुन्छ भने म बाइक चलाउँछु तपाईं पछाडि बस्नुस्।” उनी मुसुक्क हाँसिन् र भनिन्, “दाई, मलाई चान्स दिनुस्। तपाईंलाई कतै अप्ठ्यारो महसुस भयो भने त्यसपछि तपाई चलाउनुस्।”

म सहमत भए।

उनले जाममा बाइक रोक्न खुट्टा भुइँमा टेक्नु पर्दा मलाई अलि टेन्सन हुन्थ्यो। त्यसबाहेक यात्रा एकदमै सहज भयो। उनले मलाई गुनासो गर्ने एउटा पनि कारण दिइनन्।

यात्राको क्रममा म खासै ड्राइभरसँग गफ गर्दिन, उनीसँग पनि गरिन। एयरपोर्ट पुग्नै लाग्दा उनले हेलमेटले छोपेको मधुरो आवाजमा सोधिन्, “डोमेस्टिक कि इन्टरनेसनल?” मैले भनेँ, “डोमेस्टिक।”

दुई मिनेटपछि हामी एयरपोर्ट पुगिसकेका थियौँ।

यसलाई मैले उनलाई केटी भएकोमा वा “कमजोर” देखेर शंका गरेको अर्थमा नलिनुहोला। मलाई आफ्नै अनुभवबाट थाहा छ आफूभन्दा धेरै वजन भएको मान्छे पछाडि बसेको बेला बाइक ब्यालेन्स गर्न कति गाह्रो हुन्छ।

तर उनले त एकदमै प्रोफेसनल तरिकाले सम्हालिन्।

टिकटक इन्स्टल गरेँ। केही भिडियो स्क्रोल गर्दै जाँदा एउटा पश्चिमी देशकी आमा–छोरी नेपाल घुमिरहेको भिडियोमा अडिएँ। उनीहरू नेपालको बारे यति राम्रा कुरा गरिरहेका थिए कि सुन्दा नै मन खुसी भयो। आफ्नो ठाउँको कसैले खुलेर प्रशंसा गर्दा अचम्मकै राम्रो लाग्ने रहेछ।

अझै स्क्रोल गर्दै गएँ। धेरै भारतीय पर्यटकहरू पनि नेपाल बारे राम्रा कुरा गरिरहेका थिए। आल्गोरिदमले कुरा बुझि हाले। त्यसपछि अरू देशका पर्यटकहरूका भिडियोहरू पनि आए। उनीहरू यहाँको सिभिक सेन्स, सार्वजनिक सुरक्षा, सरसफाइ, मिलनसार समाज, सडक संस्कृति, खाना र यस्तै धेरै कुराको प्रशंसा गरिरहेका थिए।

पर्यटकहरूले नेपाललाई हिमाल-पहाड भन्दा बाहिर पनि चिन्न थालेका रहेछन्।

त्यस पछि मनमा एउटा जिज्ञासा भयो। के म उनीहरूले देखिरहेको त्यही देशमा बसिरहेको छु?

सायद हामी काँडाहरू मात्र हेर्न यति व्यस्त भयौं कि फुलेको गुलाफको फूल देख्न छोड्यौँ।

कि मैले कुरो नबुझेको हो?

मेरो एउटा साथी किनमेल गर्न असाध्यै पोख्त छ। उसलाई कुन सामान कहाँ राम्रो पाइन्छ भन्ने ठ्याक्कै थाहा हुन्छ। बत्ती र इलेक्ट्रिकल सामानका लागि भोटेबहाल, सुकुटी र ड्राइ फ्रुटका लागि असन, लुगाका लागि खिचापोखरी, जडिबुटीका लागि मंगलबजार, मिठाईको लागि तिछुगल्ली, आदि इत्यादि।

उसले किनमेल गर्ने पसलहरू प्रायः काठमाडौंका पुरानो बजारमै हुन्छन् जहाँ मानिसहरू पुस्तौं देखि सायद गुणस्तरकै कारण आइरहेका छन्।

म भने ठीक उल्टो। घर र अफिसको बाटोमै भेटिने पसलबाट किनिहाल्छु। कन्भिनियन्स् मेरो पहिलो प्राथमिकता। मलाई लाग्छ काठमाडौंमा अहिले यति धेरै अप्सन छ कि चाहिएको सामानका लागि टाढासम्म धाउनै पर्दैन।

तर उसको रोजाई देखेर लोभ लाग्छ। उसले अझै पनि पुरानो बजारको मूल्य र गुणस्तरमाथि विश्वास गर्छ जब कि म भने सजिलो बाटो रोजिरहन्छु।

उसले कमाएको पैसाको महत्व र लाइफ जिउन जानेको छ।