Navin's Blog

एक समय थियो म नेपाली फिल्मको नियमित दर्शक थिएँ।

२०१० को दशकको सुरुवात तिर कथा, अभिनय, संगीत र प्रविधिमा नेपाली सिनेमाले ठूलो फड्को मारेको थियो। लुट, टलकजंग भर्सेस टुल्के, जात्रा, कबड्डी, साँघुरो जस्ता फिल्महरूले हल भरि भराउ हुन्थे र म पनि महिनामा कम्तीमा एउटा नेपाली फिल्म छुटाउँदिनथेँ।

हामीले नहेरे कसले हेर्छ त भन्ने भावना थियो।

बिस्तारै धेरै कलाकार र निर्माताले हामी दर्शकलाई हल्का लिन थाले। लगातार खत्तम फिल्महरू आए। केही फिल्म त यति कमजोर थिए कि डर लाग्नुपर्ने दृश्यमा हल भरि हाँसो गुञ्जिन्थ्यो। त्यसपछि मैले नेपाली फिल्म हेर्नै छोडेँ।

कोभिडपछि त हल जानु पनि लगभग बन्द भयो। अहिले धेरै नेपाली फिल्म तीन दिन टिक्न नसकेको खबर सुनिन्छ। साथीहरू फेरि नयाँ छक्का पन्जा हेर्न जाऔँ भन्छन् तर मसँग पहिलेको जस्तो उत्साह छैन।

यस बीच केही राम्रा नेपाली फिल्महरू छुटे तर निराशाको त्यो लामो श्रृंखलाले मलाई अझैसम्म हल फर्किन मन लाग्न दिएको छैन।

मन्दिरहरूको यो पुरानो सहरको वरिपरि घुम्दा तपाईंले त्यस्ता धेरै मूर्तिहरू भेट्टाउनुहुन्छ जुन जमिनको सतह भन्दा तल डुबेको जस्तो देखिन्छ मानौं तिनीहरूलाई पृथ्वीले बिस्तारै निलेको छ। यी धसिएका संरचनाहरूले मलाई सधैं आकर्षित गरेका छन् र तिनीहरू किन त्यस्ता भए होलान् भनेर म जिज्ञासु हुने गरेको छु। अहिलेसम्म मैले यसको कुनै स्पष्ट जबाफ त पाएको छैन तर केही रोचक धारणाहरू भने छन्।

एउटा लोकप्रिय मान्यता के छ भने यी मूर्तिहरू श्रापित हुन्। स्थानीय किंवदन्तीहरूका अनुसार सजायको रूपमा यी मूर्तिहरू जमिनभित्र धसिएका हुन् र तिनिहरूको प्रायश्चितको अवधि सकिएपछि मात्र पुनः माथि आउनेछन्। हामी सबै यस्ता कथाहरू सुनेर हुर्किएका छौँ जहाँ शक्तिशाली देवदेवताहरूले समेत आफ्ना गल्तीहरूको परिणाम भोग्नुपर्छ र यी धसिएका मूर्तिहरू पनि त्यही कथाकै एउटा हिस्सा हुन्।

त्यस्तै अर्को एउटा अझ प्राविधिक दृष्टिकोण पनि छ। मूर्ति स्थापना गर्नु एक संवेदनशील र अत्यधिक धार्मिक विधि हो जसमा कहिलेकाहीँ ब्रह्माण्डीय तत्वहरूसँगको तादात्म्यता पनि जोडिएको हुन्छ। यो सम्भव छ कि निश्चित धार्मिक वा आध्यात्मिक आवश्यकताहरू पूरा गर्न यी मूर्तिहरूलाई विशेष उचाइ वा स्थानमा राखिएको थियो। यद्यपि यो व्याख्या अलि बढी अनुमानित होला।

भूकम्प वा प्राकृतिक प्रकोपकै कारण यी मूर्तिहरू धसिएका हुन् भन्ने कुरामा भने म विश्वास गर्दिनँ। यो क्षेत्र भूकम्पीय जोखिममा रहेको कुरा सत्य भए तापनि मलाई लाग्छ कि यस कथाको पछाडि केवल एक भौतिक कारण मात्र नभएर अझ धेरै कुरा लुकेको छ।

यदि तपाईंलाई यस बारे थप जानकारी छ भने म त्यो सुन्न चाहन्छु! म यसको वास्तविकता जान्न उत्सुक छु।

ललितपुरको पुल्चोक स्थित अचार घर मेरो मनपर्ने थकाली रेस्टुरेन्ट मध्ये एक हो किनकी त्यहाँ विभिन्न प्रकारका अचारहरूका साथ खाना पाइन्छ। त्यसैले दशैं बिदा सुरु हुनु अघि सपरिवार त्यहीँ डिनर गराउन लगेँ। सबै कुरा सामान्य थियो, सधैं झैं थकाली सेट अर्डर गर्‍यौं। तर खाना टेबलमा आएपछि वेटरले दशैं बिदाका कारण धेरै प्रकारका अचारहरू उपलब्ध नभएको बताए।

खाना अगाडि आएपछि यस्तो कुरा सुन्नु भन्दा निराशाजनक अरू के हुन सक्छ?

मलाई निकै रिस उठ्यो। कम्तीमा अर्डर लिनु अघि नै यो जानकारी दिएको भए हामी अरु नै अर्डर गर्थ्यौं होला। अन्तमा मूल्य भने पूरा लिए तर हामी त्यहीँ रेस्टुरेन्ट जानुको मुख्य कारण भएका परिकार दिएनन्।

दशैं जस्तो लामो बिदा अघि/पछि कर्मचारी कम हुँदा सेवा सीमित हुनु स्वाभाविक हो। त्यस्तो अवस्था मेनुमा स्पष्ट उल्लेख हुनुपर्थ्यो वा अर्डर गर्नुअघि हामीलाई जानकारी दिनुपर्थ्यो।

हामी रेस्टुरेन्टमा परिवार, साथीभाइसँग राम्रो समय बिताउन जान्छौं। यस्ता अनुभवले त्यो रमाइलो नै बिगारिदिन्छ।

अब त्यो रेस्टुरेन्टमा म फेरि फर्केर जान्न।

थर्मसको तातो पानी, ब्यागको चिया, सुगरक्युबस् अनि प्लास्टिकका कप - फिल्डवर्कमा विश्राम अनि आनन्दको अनुभव

गुल्मी र पर्बत को सिमाना स्थित कालिगण्डकी नदिले यु-टर्न गरेको मनमोहक ठाउँ

लक्डाउन लागेको छ। बाहिर कतै हिंडडुल छैन। सबै जना घर भित्रै सीमित भएकाले हामीले आफ्नो काममा प्रयोग हुने/हुनसक्ने विभिन्न सफ्टवेयरहरूको अनलाइन ट्रेनिंग मार्फत नोलेज ट्रान्सफर गर्ने सेसन सुरु गर्ने निर्णय गर्यौं।

स्काइप, जुम र गुगल मिट जस्ता विभिन्न प्लेटफर्महरू प्रयोग गरेर हेर्यौं तर स्लो इन्टरनेटको कारण कुनै पनि माध्यम भरपर्दो साबित भएन। सिक्ने इच्छा हुँदाहुँदै पनि बीचबीचमा अड्किने भिडियो र टुट्ने आवाज सँगै कम्प्युटर अगाडि बस्न निकै दिक्क लाग्यो।

त्यसपछि अनलाइन क्लास लिइरहेका विद्यार्थीहरूले कस्तो सास्ती भोगिरहेका होलान् भन्ने सोच मनमा आयो।

नेपालमा डिजिटल डिभाइड यति ठूलो छ कि अहिलेको अवस्थामा अनलाइन शिक्षालाई प्रभावकारी विकल्प मान्नै गाह्रो छ। थोरै प्रतिशत सँग मात्र ब्रोडब्यान्ड इन्टरनेटको सुविधा रहेको तथ्यले अनलाइन शिक्षाको सीमितता स्पष्ट देखाउँछ।

क्रिकेट निकै नै बुझ्न गाह्रो खेल हो। यसमा इफ्स एण्ड बट्सको अन्त्य नै हुँदैन अनि नियमहरू पनि धेरै जटिल र विवादास्पद लाग्छ। टिभीको स्कोरकार्डमा देखिने अंकहरूको भीड देख्दा त टाउको दुख्न थाल्छ।

यो फाइनल खेल यो विश्वकपको सबैभन्दा तनावपूर्ण खेल होला। न्युजिल्यान्डका लागि निकै दुःख लाग्यो। उनीहरू शालीन र खेल भावनालाई उच्च सम्मान गर्ने टोली हुन्। उनीहरू जितको यति नजिक पुगेका थिए कि केही इन्चकै दूरीले विश्वकप गुमाए। त्यो ओभरथ्रोबाट इङ्ग्ल्यान्डले कति फाइदा पायो भन्ने कुरा हामी धेरै पछिसम्म पनि गर्नेछौं।

विश्वकप जितेकोमा इङ्ग्ल्यान्डलाई हार्दिक बधाई!

जलविद्युत् आयोजनाहरूको सुरुङ भित्र काम गर्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण हुन्छ किनभने त्यहाँ काम गर्ने ठाउँ निकै साँघुरो र असहज हुन्छ। अझ केही विदेशी ठेकेदारहरूसँग काम गर्दा उनीहरूले स्वास्थ्य र सुरक्षा मापदण्डलाई गर्ने बेवास्ता झन् चिन्ताजनक छ।

वर्षौं देखि पर्याप्त सुरक्षा उपायको अभावका कारण र भौगर्भीक अनिश्चितताहरूका कारण यस्ता सुरुङभित्र धेरै दुर्घटना भएका छन् जसमा धेरैले ज्यान समेत गुमाएका छन्।

त्यसैले सुरुङमा इन्जिनियर, मजदुर र ठेकेदार सबैले सुरक्षित काम गर्ने वातावरण बनाउन मिलेर काम गर्न आवश्यक छ। सुरक्षा सबैको साझा जिम्मेवारी हो र प्रत्येक कामदारको जीवनको रक्षा गर्नु नै पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्छ। सुरुङ भित्रको काम स्वभावैले जोखिमपूर्ण हुन्छ, त्यसैले कुनै पनि हालतमा सुरक्षामा सम्झौता गर्नु हुँदैन।

तुम्लिङटार विमानस्थलमा बिहानै देखि बाक्लो कुहिरो लागेको थियो। समय बित्दै जाँदा विमान चढ्न पाउने हाम्रो आशा पनि बिस्तारै मर्दै गएको थियो। पूर्वी नेपालको महत्वपूर्ण विमानस्थलका रूपमा रहेको तुम्लिङटारमा कुहिरो, बादल, चुनौतीपूर्ण भौगोलिक अवस्था र नजिकै बग्ने विशाल अरुण नदीका कारण उडानहरू प्रायः प्रभावित हुने गर्छन्।

जलविद्युत् आयोजनाका लागि अहिले सम्मकै कठिन साइट मध्ये एक पूरा गरेपछि हामी त्यहाँबाट निस्कन आतुर थियौँ। तर मौसम भने हामीलाई त्यहीँ रोकिराख्न दृढ देखिन्थ्यो।

अन्ततः चार घण्टाको ढिलाइपछि चमत्कार भए जस्तै आकाश खुल्यो र काठमाडौंबाट विमान आइपुग्यो।

त्यसको एक दिनअघि मात्र छिमेकी जिल्लामा भएको हेलिकप्टर दुर्घटनामा नेपालका पर्यटन मन्त्रीको निधन भएको दुःखद खबर हामीले सुनेका थियौँ। त्यो खबरको गहिरो प्रभाव मनमा बोकेर हामी बुद्ध एयरको Beechcraft 1900D विमानमा चढ्यौँ।

खराब मौसमका कारण सानो विमान निकै जोडले हल्लिन थाल्यो जसले यात्रालाई झन् तनावपूर्ण बनाइदियो। अघिल्लो दिनको दुःखद घटना अझै ताजा थियो र त्यसमाथि आकाशमा विमानले खेपिरहेको अस्थिरताले यो यात्रा मेरो जीवनकै सबैभन्दा डर लाग्दो उडानमध्ये एक बन्यो।

जलविद्युत आयोजनाको सार्वजनिक सुनुवाइको बेला उपस्थित स्थानीयहरू ।