पोषिलो खाना

म कार्यरत संस्थाका अध्यक्षज्यूले आफ्नो जन्मदिनमा गुणस्तरीय र पोषिलो खानाको महत्त्वबारे एउटा राम्रो सन्देश दिनुभयो – हामी जे खान्छौँ, त्यसैले हाम्रो स्वस्थ र दीर्घायु जीवनको आधार तय गर्छ।

नेपालमा दाल-भातलाई पूर्ण र पोषिलो खाना मानिन्छ। अधिकांश नेपाली परिवार दैनिक रूपमा दाल-भातमा निर्भर छन्, जहाँ प्रोटिनको मात्रा कम हुन्छ। मासु, अण्डा, दूध वा बदाम जस्ता प्रोटिनका अन्य स्रोतहरू धेरैका लागि महँगो वा अप्राप्य छन्।

अर्को गम्भीर समस्या खाद्य सुरक्षाको हो। काठमाडौं जस्ता सहरहरूमा पनि मासु पसलहरू धूलो, धूवाँ र झिंगा भन्कने ठाउँमा खुला राखिएका हुन्छन्। अस्वस्थकर वातावरणमा काटिने र भण्डारण गरिने हुनाले त्यस्ता मासुले उल्टै संक्रमण र रोगको जोखिम बढाउँछ।

यो समस्या सडक किनारका होटल, बेकरी र पसलहरूमा पनि छ जहाँ सरसफाइको ख्याल नगरी बासी वा न्यून गुणस्तरका सामग्री प्रयोग भइरहेका हुन्छन्। अचेल सहरी क्षेत्रमा चाउचाउ र प्याकेटका तयारी खाना खाने चलन बढेको छ। यी खानाले पेट त भर्छन् तर यिनमा प्रोटिन हुँदैन; उल्टै हानिकारक केमिकल र धेरै नुन-चिनी हुनाले मोटोपन र कुपोषण निम्त्याउँछन्।

पोषिलो हुनुको अर्थ खाना सफा र सुरक्षित हुनु पनि हो। प्रोटिन शरीरका लागि आवश्यक छ, तर यो स्वच्छ र भरपर्दो स्रोतबाट आउनुपर्छ। एउटा बलियो र स्वस्थ नेपालका लागि हरेक थालीमा सुरक्षित खाना हुन जरुरी छ।

अब त अति भो

लोकतान्त्रिक देशमा विरोध गर्ने, आन्दोलन गर्ने र सरकारसँग असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने अधिकार सबैलाई छ। त्यसमा कुनै समस्या छैन। समस्या तब सुरु हुन्छ जब हरेक विवादको अन्तिम उपाय नै अत्यावश्यक सेवाहरू बन्द गर्नु बन्छ।

डाक्टर हड्तालमा, शिक्षक हड्तालमा, पेट्रोलियम ढुवानी रोकिन्छ, सार्वजनिक यातायात पनि बन्द हुन्छ। अनि यी सबैको मार सरकारले होइन, हामीजस्ता सामान्य नागरिकले खान्छ।

यस्तो अवस्थामा सरकार कहाँ छ? स्वास्थ्य, शिक्षा र यातायातजस्ता आधारभूत सेवा निरन्तर सञ्चालन गराउनु सरकारको जिम्मेवारी हो। यस्ता क्षेत्रहरूलाई वार्ताबाट समाधान गर्ने वातावरण बनाउनु पर्ने हो, देश नै ठप्प हुने अवस्थासम्म पुग्न दिनु होइन।

र हड्तालमा उत्रिनेहरूलाई पनि एउटा प्रश्न छ। तपाईंहरूको माग जायज हुन सक्छ। सरकारसँग असन्तुष्टि पनि उचित हुन सक्छ। तर त्यसको मूल्य लाखौँ नागरिकले किन चुकाउने? सरकारमाथि दबाब दिने उपाय यस्तो पनि हुनुपर्छ, जसले आम जनतालाई अनावश्यक दुःख नदियोस्।

लखनउको यात्रा

लखनउ सहरले तपाईंलाई मोहित बनाउँछ तर चर्को गर्मी, अस्तव्यस्त ट्राफिक र कहिलेकाहीँ देखिने फोहोरका कारण धैर्यताको परीक्षा पनि लिन्छ।

यो सहर नयाँ पूर्वाधार र पुरानो सम्पदाको मिश्रण हो। सहरका केही ठाउँले तपाईंलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछन् भने केही ठाउँले अलि खिन्न पनि पार्न सक्छन्। काठमाडौंमा हुर्किएकाले परम्परागत वास्तुकला प्रति मेरो सधैँ विशेष लगाव रह्यो। त्यसैले लखनउको पुरानो सहर, विशेषगरी त्यहाँका गल्लीहरूमा पुग्दा आफ्नै ठाउँ जस्तो अनुभूति भयो।

यदि तपाईं थोरै अव्यवस्था सहन सक्नुहुन्छ भने यो ठाउँले तपाईंलाई अनगिन्ती आकर्षण र सुन्दर अनुभवले पुरस्कृत गर्नेछ।

गलत रिकमेन्डेसन्

कहिल्यै आफूलाई मन परेको सामान, फिल्म वा रेस्टुरेन्ट साथीलाई रिकमेन्ड गर्नुभएको छ?

अनि साथीले निराश हुँदै - “ह्या, खासै राम्रो छैन!” भनेको।

यस्तो सुन्दा नरमाइलो लाग्छ जबकि तपाईंले त आफूलाई मन परेको कुरा मात्र शेयर गर्न खोज्नुभएको थियो।

तपाईंका लागि राम्रो भएको कुरा सबैका लागि राम्रो नहुन सक्छ। हाम्रो स्वाद, आवश्यकता र अपेक्षा फरक हुन्छन्। समस्या के हो भने आफूलाई कुनै कुरा धेरै मन परेको बेला हामी त्यसलाई अलि बढी नै ‘हाइप’ गरिदिन्छौँ। अनि उसको एक्स्पेक्टेसन् बढ्छ। वास्तविक अनुभव सामान्य मात्र भयो भन, अन्ततः दोष तपाईंको रिकमेन्डेसन् माथि आउँछ।

कहिलेकाहीँ मेरो लागि राम्रो कुरा, अरूका लागि सही नहुन सक्छ। यो हाम्रो मानवीय स्वभाव हो।

ब्रिलियन्त, गर्ल्स!

हामी स्कुल पढ्दाका दिनमा नेपाली सिनियर क्रिकेट टोली खासै राम्रो थिएन। सानो लक्ष्य पछ्याउन पनि गाह्रो पर्थ्यो, त्यसैले नेपाल खेल्दा धेरै आशा हुँदैनथ्यो।

यो बीच एउटा टोलीले सधैं आशा जगाइरह्यो – उमेर समुहको यू-१९ टोली। उनीहरूले पाकिस्तान, दक्षिण अफ्रिका, न्युजिल्यान्ड जस्ता क्रिकेट शक्तिहरूलाई हराएको अझै सम्झना छ। ती युवा खेलाडीहरूले नेपालमा क्रिकेटप्रतिको मोह नै बदलिदिए र हजारौं बालबालिकालाई क्रिकेटर बन्ने सपना देखाए।

आज घर आएर यू-१९ नेपाली महिला टोलीले पाकिस्तानलाई हराएको हाइलाइट्स हेर्दा फेरि त्यही याद ताजा भयो। जितपछि मैदानमै निहुरेर खुसी साट्दै गरेका ती छोरीहरू देख्दा आँखा रसाए। सायद यो नेपाली महिला क्रिकेटको नयाँ सुरुवात हो। जसरी यू-१९ केटाहरूले एक पुस्तालाई प्रेरित गरेका थिए त्यसरी नै यी छोरीहरूले पनि लाखौं नेपाली बालिकालाई ब्याट समात्ने सपना देखाउनेछन् भन्ने आशा छ।

एक समय क्रिकेट लाग्नेबित्तिकै टिभी बन्द गर्ने देश, आज नेपाल खेल्दा पुरै रंगशाला भरिन्छ। अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ तर यस्ता जितहरूले भविष्यप्रति आशावादी बनाउँछन्।

लाइफ मस्ट गो अन

बाटाहरू अझै धुलाम्मे छन्, हिलाम्मे छन्। फुटपाथहरू भत्किएका छन्। बाढीले धेरैको दैनिक जीवन र व्यवसायमा गहिरो घाउ छोडेको छ तर विपत्ति आएको केही दिनमै बजार फेरि चलायमान भइसकेको छ, जनजीवन सामान्य तिर फर्किसकेको छ।

भित्तामा फेरि रङरोगन गर्ने, कार्पेट फेर्ने अनि क्याबिनेट मर्मत गर्ने जस्ता काम पछि हुँदै जाला। अहिलेका लागि उनीहरूको ध्यान नजिकिँदै गरेका चाडपर्वको तयारीमा छ।

यति ठूलो विपत्तिका बीच पनि जीवन रोकिएको छैन।

यो घटनाले धेरैको मनमा तितोपन छोडेको छ तर सँगै उनीहरूको अठोटलाई अझ बलियो पनि बनाएको छ। कठिन समयमा राज्यले साथ नदिए पनि एकअर्कामा र आफ्नै क्षमतामा भरोसा गर्न सकिने रहेछ भन्ने विश्वास उनीहरूले अझ मजबुत बनाएका छन्।

पुनर्निर्माण सरकारी पहलका कारण होइन बरु सरकारको अनुपस्थितिका बाबजुद भइरहेको छ।

बाढी पछिको पुनर्स्थापनाको यात्रामा एउटा कुरा भने स्पष्ट भएको छ: सरकारको अनुपस्थित थियो तर समुदायको थिएन। उनीहरूले आफ्नो भविष्यको जिम्मेवारी आफ्नै हातमा लिएका छन्। आफूले पाउनुपर्ने सहयोग नपाए पनि उठेर अघि बढ्ने साहस र क्षमता उनीहरूसँग छ भन्ने कुरा फेरि प्रमाणित भएको छ।

विपत्ति पछि सरकार सक्रिय हुन्छ भन्ने अपेक्षा गरिने संसारमा हाम्रो कथा फरक छ। जब अर्को कुनै विकल्प बाँकी रहँदैन, जनता आफैं उठ्छन्। उनीहरू फेरि निर्माण गर्छन्, परिस्थिति अनुसार आफूलाई ढाल्छन् र सबै चुनौती सहेर अघि बढ्छन्।

कोही साथमा होस् वा नहोस्।

आखिर लाइफ मस्ट गो अन।

कपाल काटने समय

कपाल काट्न प्रायः म कार्यालय समय पछि मंगलबार साँझको समय रोज्छु। हाम्रो ठाउँमा मानिसहरू मंगलबारको दिन कपाल कटाउने काम गर्दैनन्। यसै कारण मंगलबार सैलुनहरू अलि खाली हुन्छ र आफूलाई केही अतिरिक्त समय र आराम मिल्छ।

मलाई लामो कपाल सुहाउँदैन, त्यसैले नियमित रूपमा कपाल काट्छु। मेरो लागि कपाल काट्नु भनेको केवल कपाल छोट्याउनु मात्र होइन, यो सानो शारीरिक र मानसिक विश्राम पनि हो। दैनिक व्यस्तताबाट केही समय टाढा भएर आफूलाई हल्का महसुस गर्ने अवसर।

जब हेयरड्रेसरले कपाल काट्न सुरु गर्छन् त्यसमा एउटा छुट्टै सन्तुष्टि हुन्छ। ट्रिमरको आवाज, कैंचीको खटखट र वरिपरिको मन्द गफगाफले छुट्टै माहोल बनाउँछ। कपालसँगै तनाव पनि काटिएर गएको जस्तो लाग्छ। टाउको हल्का हुने गरी मसाज पाए जस्तै लाग्छ।

व्यस्त दिनमा आफूलाई फेरि ताजा बनाउने सबैभन्दा सस्तो उपाय सायद कपाल काट्नु नै हो।

धन्यवाद, पलेशा!

पलेशा गोवर्धनले पेरिस प्यारालिम्पिक्समा कांस्य पदक जितेर इतिहास रचिन्। यो ओलम्पिक स्तरको प्रतियोगितामा नेपालले जितेको पहिलो पदक हो र अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुदमा नेपाली खेलाडीले हासिल गरेको सबैभन्दा ठूलो सफलता।

आज उनको नाम घरदेखि चियापसलसम्म, कार्यालयदेखि बसपार्कसम्म सबैको मुखमा छ। यो केवल एउटा पदक होइन, सिंगो देशले अनुभव गरेको गर्वको क्षण हो।

नेपालको विविधताले गर्दा हामी धेरै अवसरमा विभाजित हुन्छौं तर खेलकुदले ती सबै सीमाना मेटाइदिन्छ। क्रिकेट होस्, भलिबल होस् वा प्याराखेल – जब नेपाल जित्छ, हामी सबै एउटै टोलीका समर्थक बन्छौँ।

धन्यवाद, पलेशा।

तपाईंले केवल पदक जित्नुभएन, नेपाललाई इतिहास र एउटै खुसी बाँड्ने अवसर पनि दिनुभयो।

विपदमा आत्मीयता

नदी अस्वाभाविक रूपमा बस्तीहरूतर्फ बगेको हो कि हामीले नै बाढी आउने क्षेत्रमै घरहरू बनाएका हौँ भन्ने विषयमा बहस गर्न सकिन्छ र त्यो बहस आवश्यक पनि छ।

यद्यपि हाल त्यसमा केन्द्रित हुने समय होइन। दोषारोपण गर्नुको सट्टा हामी एकजुट हुनुपर्छ, एकअर्कालाई साथ दिनुपर्छ र विपत्तिबाट प्रभावित भएकाहरूलाई सहयोग गर्नुपर्छ। धेरै मानिसहरूले ठूलो क्षति र कठिनाइ भोगिरहेका छन्, त्यसैले यो समय एकता र सहानुभूतिको हो। यस कठिन घडीमा सबैको सुरक्षा, स्वास्थ्य र कल्याणका लागि सहयोग, साथ र प्रार्थना गरौँ।

यस्ता समयमा के गल्ती भयो वा किन भयो भन्ने बहसमा अल्झिन सजिलो छ तर अहिलेको सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता भनेको आवश्यकतामा परेकाहरूलाई कसरी सहयोग गर्न सकिन्छ र सबैको सुरक्षा तथा हित कसरी सुनिश्चित गर्न सकिन्छ भन्ने हो। अहिले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको समुदायका रूपमा एकजुट भएर एकअर्काको साथमा उभिनु हो।

बजेट ग्याजेट

JBL ले हालै नेपालमा Go4 नामको सानो ब्लुटुथ स्पिकर सार्वजनिक गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय युट्युब टेक रिभ्युवरहरूले यसलाई राम्रो बजेट स्पिकर भनेका छन् र नेपाली रिभ्युवरहरू पनि यसलाई बजेट स्पिकर भनेरै प्रस्तुत गरेका छन्।

अमेरिकामा प्रति व्यक्ति आय ३५ हजार डलर भन्दा बढी छ भने नेपालमा करिब १५ सय डलर मात्र। अमेरिकामा ६० डलरको ग्याजेट बजेट समूहमा होला तर यहाँ पनि त्यही शब्द जस्ताको तस्तै प्रयोग गर्नु कति उपयुक्त होला? यसले धेरै टेक रिभ्युवरहरूले देश अनुसारको आर्थिक वास्तविकता नबुझी बाहिरको रिभ्यु र चल्तीका शब्दहरू मात्रै दोहोर्याइरहेको जस्तो देखाउँछ।

वा, वास्तविकता नै भिन्नै छ? हुन सक्छ नेपालमा पनि मानिसहरूले यस्ता महँगा ग्याजेट सहजै किनिरहेका छन् र हाम्रो खर्च गर्ने शक्ति निकै बढिसकेको छ? अनि यस्ता महँगा सामानमा खर्च गर्न नसक्ने मान्छे म मात्रै हुँ?

आज पनि २० हजार रुपैयाँको मोबाइल किन्न मैले २० वटा रिभ्यु भिडियो हेरेको सम्झना ताजै छ।