Navin's Blog

अरनिको राजमार्गको कोटेश्वर–सूर्यविनायक खण्ड एक्सप्रेसवे जस्तै देखिन्छ तर सायद हैन। किनभने हरेक दिन जुनसुकै समयमा तपाई त्यो सडक प्रयोग गर्नुहोस् तपाई देख्नुहुनेछ सामानले भरिएका ठेलागाडा धकेलिरहेका मानिसहरू, मालसामान बोकेका साइकलहरू, जथाभावी सडक काट्ने पैदल यात्रीहरू, कुदिरहेको मोटरसाइकलमा एउटा हातमा मोबाइलमा कुरा गर्दै गरेका चटकी डेरडेभिलहरू र सार्वजनिक बसहरू आफूलाई जहाँ मन लाग्यो त्यहीँ रोकेको ।

यी मध्ये कुनै पनि कुरा सुरक्षित होइन र यी मध्ये कुनै पनि मुख्य सडकमा हुनुपर्ने होइन। त्यसका लागि दुवै किनारामा सर्भिस लेन बनाइएका छन्। तर ती सर्भिस लेनहरूको अवस्था यति दयनीय छ कि तिनिहरू व्यवहारमा पार्किङ स्थल जस्तै बनेका छन्। सर्भिस लेनका धेरै खण्ड त हालसम्म बनेको छैन। यो सडक बनेको एक दशक भन्दा बढी भइसकेको छ। यस अवधिमा धेरै सरकार आए र गए तर सर्भिस लेनहरू उस्तै बेवास्तामा परेका छन्।

किन यो विषय महत्वपूर्ण छ भने काठमाडौं एउटा प्राइमेट सिटी हो जुन चारै तिर साथसाथै माथि तिर पनि फैलिरहेको छ जसको आफ्नै भौगोलिक र भौगर्भिक सीमितता छ। भविष्यमा काठमाडौं फैलिएर छिमेकी जिल्लाको बनेपा र धुलिखेलसम्म पुग्छ। हुनत यी बजारहरूलाई जोड्ने सडक पूर्वाधार पनि निर्माण हुँदैछ। तर त्यो भविष्य हाल बनिरहेको पूर्वाधार तयार भए पनि नभए पनि आउँदैछ।

उपत्यका केवल यहाँका करिब २० लाख स्थायी बासिन्दाको मात्र घर होइन। विद्यार्थी, आप्रवासी श्रमिक, दैनिक आवतजावत गर्ने यात्रु, पर्यटक, तथा स्वास्थ्य सेवा वा प्रशासनिक कामका लागि आउने मानिसहरूलाई समेत जोड्ने हो भने उपत्यकाको वास्तविक कार्यात्मक जनसंख्या ५० लाखको हाराहारीमा पुग्छ र ती सबै मानिस यस्तै सडकहरूमा निर्भर छन्। यसको लागि पनि यो सडकको उचित व्यवस्थापन आवश्यक छ।

ठूला र महत्वाकांक्षी परियोजनाका सपना हामी देख्दै गरौला। अहिलेका लागि त हामीलाई केवल यति चाहिएको हो कि बनेको/भएको सडकले साँच्चिकै नै काम गरोस्।

सामाजिक सञ्जालले राजनीतिक नेताहरूलाई आलोचना भन्दा माथि राखिएका व्यक्तित्वमा रूपान्तरण गर्ने प्रवृत्ति बढाएको छ। यो पहिले पनि भएको थियो, अहिले पनि भइरहेको छ। उनीहरूले लिएको हरेक निर्णयको बचाउ गरिन्छ, हरेक गल्तीको औचित्य खोजिन्छ अनि हरेक आलोचनालाई शत्रुताको रूपमा व्याख्या गरिन्छ।

जब निष्ठाले विवेकलाई विस्थापित गर्छ, लोकतन्त्र कमजोर हुन थाल्छ।

अन्धो समर्थनले इमानदार बहसको ढोका बन्द गर्छ। यसले सत्तालाई जवाफदेही बनाउने संस्कृतिलाई कमजोर बनाउँछ। अझ चिन्ताजनक कुरा के हो भने संवेदनशील विषयहरूमा समेत मानिसहरू सहानुभूति, तथ्य र सामान्य विवेक भन्दा आफ्नो नेतालाई कसरी बचाउने भन्ने सोचमा केन्द्रित हुन थाल्छन्। देशका लागि यो सही निर्णय हो कि होइन भन्ने प्रश्न हराउँछ र त्यसको ठाउँमा मेरो नेतालाई/मेरो पार्टीलाई कसरी बचाउने भन्ने प्रश्न आउँछ।

यो परिवर्तन सबैभन्दा खतरनाक हो।

कुनै राजनीतिक दललाई समर्थन गर्नु भनेको आफ्नो आलोचनात्मक सोच त्याग्नु होइन। त्यसैगरी सरकारको आलोचना गर्नु भनेको कसैलाई राष्ट्र विरोधी वा राजनीतिक रूपमा पूर्वाग्रही बनाउँदैन। राजनीतिक दल समाज कस्तो हुनुपर्छ भन्ने एउटा समूहको साझा दृष्टिकोणमा आधारित हुन्छ। तपाईं एउटा दृष्टिकोणमा विश्वास गर्नुहुन्छ, मेरो अर्कै होला। त्यसैले राजनीतिक दल तपाईंको हुन सक्छ, मेरो हुन सक्छ तर देशको सरकार कसैको निजी हुँदैन। लोकतन्त्रको सुन्दरता नै यही हो कि नागरिकहरूले सत्तामा रहेकाहरूलाई प्रश्न गर्न, आलोचना गर्न र जवाफ माग्न पाउँछन्।

परिपक्व लोकतन्त्रलाई अन्धभक्त होइन, सचेत र सूचित नागरिक चाहिन्छ।

नेताहरू आउँछन् र जान्छन्। सरकारहरू बदलिन्छन्। राजनीतिक उतार चढाव भइरहन्छ। तर देश भने स्थायी हुन्छ। त्यसैले हाम्रो निष्ठा पदमा बसेका व्यक्ति प्रति होइन, देश तथा जनताको दीर्घकालीन हित प्रति हुनुपर्छ।

अब हामी सँग अन्धो समर्थनलाई स्वीकार गर्ने समय छैन।

गत साता मेरो कार्यालयले एउटा आकर्षक र आधुनिक रेस्टुरेन्टमा ब्रेकफास्ट कार्यक्रमको आयोजना गरेको थियो। यो मेरो कार्यालयको आफ्नो कर्मचारीहरू प्रति उदार र सद्भावपूर्ण पहल थियो।

म पुगेँ, आफ्नो सिटमा बसेँ र मेनु खोलें। लेखेका शब्दहरू बुझे पनि मेनुको परिकार मैले बुझिन।

त्यहाँ भएको एउटा पनि परिकार परिचित लागेन। परिकारका नामहरू निकै फेन्सी सुनिन्थे र कोष्ठक भित्र सामग्रीहरूको विवरण भएतापनि खाना के हो बुझ्न खासै मद्दत गरेन । अण्डा पचाउन नसक्ने भएकोले अनुमानको भरमा खाना रोज्ने छुट मसँग छैन। एउटा गलत छनोटले पूरै दिन बिगार्न सक्छ।

मैले वेटरसँग परिकार बारे सोध्ने विचार पनि गरेँ। टेबल मुनि चुपचाप फोनमा गूगल गर्ने पनि सोचें। तर दुवै विकल्प हार स्वीकार गरे जस्तो लाग्यो किनकी त्यहाँ अरू सबै जना सहज देखिन्थे।

मैले मेनु बन्द गरेँ र भनें, “मलाई टोस्ट, जाम र कालो चिया ल्याइदिनुहोस्।”

त्यस बेला मलाई सूझेको त्यो सबैभन्दा सुरक्षित विकल्प थियो र त्यो ठीक पनि रह्यो। टोस्ट तातो थियो, चिया स्वादिलो थियो। यद्यपि आफ्नो अगाडि भएको विभिन्न परिकार छानेर खाने मौकामा आफूले बच्चाले रोजे जस्तो साधारण खाना अर्डर गरेको पछुतो भयो । त्यही क्षण मलाई मैले बिताएको जीवन र त्यो रेस्टुरेन्टले आफ्ना ग्राहकहरूबाट अपेक्षा गरेको जीवन बीचको दूरी महसुस भयो।

ऊर्जा आयोजनामा काम गर्ने हामीहरू वर्षौँसम्म क्याम्प, पहाडी जिल्ला र निर्माणस्थलहरू बीच यात्रा गर्दै बिताउँछौं। त्यसको बदलामा हामी आधुनिक सहरी जीवनको निकै सीमित अंशसँग मात्र परिचित रहन्छौँ। हामी पहाड, समुदाय, निर्माण र व्यवस्थापनका जटिलता बुझ्न सिक्छौँ तर सहरमा धेरैका लागि सामान्य लाग्ने कुराहरू हामीलाई अपरिचित नै रहन्छन्।

मलाई त्यस्ता रेस्टुरेन्टहरू पनि अस्तित्वमा छ भन्ने अनुभवमा खुशी लाग्यो। मेरो कार्यालयले हामीलाई त्यहाँ लगेकोमा खुशी लाग्यो। हामी जस्तालाई त्यो एक राम्रो पहल थियो र नयाँ अनुभवसँगको परिचय जहिले महत्वपूर्ण हुन्छ।

अपरिचित मेनु पढेर अन्ततः टोस्ट नै अर्डर गर्नुपरे पनि मनमा एउटा सानो नयाँ सन्तुष्टिले भरेको छ। अर्को पटक त्यही ठाउँमा पुग्दा त्यो भूगोल अलिकति कम अपरिचित हुनेछ।

अनाम वा फेक अकाउन्टहरूको आडमा मानिसहरू आफू कानुनको दायरा भन्दा माथि रहेको सोच्दै डिजिटल स्पेसमा जथाभाबी व्यवहार गर्छन्। उनीहरूको यो बुझाइ धेरैजसो अवस्थामा पूर्ण रूपमा गलत पनि छैन। नेपालमा अनलाइन दुर्व्यवहारका विरुद्ध थोरै मात्र देखिने खालका कारबाहीहरू भएका छन्।

सामाजिक सञ्जालका कमेन्ट सेक्सनहरू संवाद गर्ने ठाउँ जस्ता नभएर गालीगलौज, व्यक्तिगत आक्रमण र विषाक्त शब्दहरूले भरिएका अखडा जस्ता लाग्छन्। यस्तो वातावरणले हामीहरू जस्ता साधारण मान्छे सामाजिक सञ्जालका आफ्नो विचार व्यक्त गर्न समेत हिचकिचाउँछौं।

आफूलाई कोही कसैले छुन सक्दैन भन्ने यो भ्रम नेपालको सिमाना पार गर्ने बित्तिकै भत्किन्छ।

हालैका समाचारहरूले एउटा चिन्ताजनक चित्र प्रस्तुत गरेका छन्। यूएई, साउदी र कुवेत जस्ता देशहरूमा रहेका नेपालीहरूले आफ्नो अनलाइन व्यवहारका कारण हिरासत वा कानुनी कारबाही भोग्नु परिरहेको छ। नेपालमा सामान्य लाग्न सक्ने व्यवहारहरू पनि ती देशहरूका कडा साइबर र राष्ट्रिय सुरक्षा कानुनहरू उल्लंघन गरिरहेका हुन सक्छन्। संवेदनशील विषयहरू जस्तै सैन्य गतिविधि, विस्फोटन, राजनीतिक असहमति वा द्वन्द्वको समयमा निषेधित पोस्टहरूलाई त्यहाँ गम्भीर अपराधको रूपमा हेरिन्छ।

विदेशमा रहेका धेरै नेपालीहरू अझै पनि यस कुराबाट अनभिज्ञ छन् कि नेपालमा सामान्य रूपमा सहिने कुरा अर्को देशमा गैरकानुनी हुन सक्छ। सामाजिक सञ्जालको विश्वव्यापी स्वरूपले प्रयोगकर्तामा एउटा झुटो भ्रम पैदा गरिदिन्छ मानौँ संसार भर एउटै नियम लागू हुन्छ। तर त्यस्तो हुँदैन। प्रत्येक देशको आफ्नै कानुनी दायरा, संवेदनशीलता र डिजिटल क्षेत्रमा कुन कुरा अपराध ठहरिन्छ भन्ने आफ्नै मापदण्ड हुन्छ।

यस समस्यालाई अझ बढी ‘भाइरल संस्कृति’ ले गम्भीर बनाएको छ। परिणामको वास्ता नगरि अनलाइनमा भिजिबिलिटी र वाहवाही पाउने तीव्र चाहना मानिसहरूमा देखिन्छ। लाइक्स र सेयरको पछि दौडने क्रममा कतिपयले आफू कुन उद्देश्यका लागि विदेश गएको हो भन्ने कुरा नै बिर्सिन्छन्।

सबैभन्दा चिन्ताको विषय के हो भने यस्ता घटनाहरू पटक-पटक दोहोरिँदा पनि यो प्रवृत्तिमा सुधार आएको छैन। यसले एउटा गहिरो समस्यातर्फ संकेत गर्छ। हाम्रो डिजिटल साक्षरता एकदमै न्यून छ। हामी डिजिटल अधिकार, जिम्मेवारी, गोपनीयता, गलत सूचना र विशेष गरी सम्बन्धित देशको साइबर कानुनका बारेमा आफूलाई र अरूलाई पर्याप्त रूपमा शिक्षित गराइरहेका छैनौँ। यो समस्या कुनै एक व्यक्तिको गल्ती मात्र होइन। यसले तीव्र रूपमा अन्तर-सम्बन्धित र नियमन गरिएको डिजिटल संसारसँग आफूलाई ढाल्न नसकेको हाम्रो प्रणालीगत असफलतालाई झल्काउँछ।

मैले वर्षौंसम्म Spotify का सानातिना विज्ञापनहरू, सीमित स्किपहरू र शफल्ड प्लेलिस्टहरू स्वीकार गरेरै चलाएँ। हालसालै आएको बदलाव पछि अब यो एप फ्री भर्सनमा प्रयोग गर्न मिल्छ जस्तै लाग्दैन। यो गीत सुन्ने एप भन्दा सजाय जस्तो लाग्न थाल्यो। मैले अनइन्स्टल गरें।

यो केवल Spotify मात्र होइन। मोबाइलमा Youtube हेर्नै नसकिने भैसक्यो। इन्स्टाग्राम व्यक्तिगत ठाउँ भन्दा बिलबोर्ड र बजारमा परिणत भैसक्यो। मैले Candy Crush खेल्नै छोडेँ।

यहाँ के कुरालाई बेवास्ता गरिन्छ भने हाम्रो जस्तो देशमा सबै प्रयोगकर्ताहरूको भुक्तानी गर्ने क्षमता समान हुँदैनन्। म एपहरूको सब्स्क्रिप्सन तिर्न अनिच्छुक होइन तर नेपालमा डलरमा गरिने भुक्तानीहरू धेरै झन्झटिला छन्।

एउटा मध्यमार्गी बाटो हुनुपर्छ। निशुल्कको अर्थ पहुँचयोग्य हुनुपर्छ। कम सुविधाहरू होस् तर विज्ञापनहरूबाट एप प्रयोग गर्दा निरन्तर झर्को लाग्दो नहोस्।

यसबाट एउटा अनपेक्षित फाइदा भएको छ।

मेरो स्क्रिन टाईम उल्लेख्य घटेको छ। अहिले म मेरी छोरीसँग धेरै समय बिताउँछु, किताबहरू पढ्छु र आफ्नै बगैंचाको फूलहरू स्याहार्न लामो समय बिताउँछु।

मैले अपडेट नपाएर केही कुराहरू छुटाएँ भने संसार ध्वस्त हुँदैन भन्ने बुझेको छु।

गत शनिबार स्वयम्भूको दर्शन गर्न जाँदा एउटा रोचक दृश्य फेरि देखेँ।

भक्तजनहरू फूल, फल र पूजा सामग्री बोकेर लाइनमा थिए। अनि ती सामग्रीहरू चोर्न केही चलाक बाँदरहरू कमजोर टार्गेट जस्तै बच्चाहरू वा छोटो कदका मानिसहरू, प्राय महिलाहरू रोज्थे। सजिलो शिकार, सजिलो फाइदा।

त्यो दृश्यले सामाजिक सञ्जालमा देखेको अर्को घटना सम्झायो। एउटी युवतीले आफूले मन पराएको राजनीतिक नेतालाई समर्थन गरेको मात्रै के भनिन्, उनलाई गिज्याउने, होच्याउने र उनको बुद्धिमत्तामाथि प्रश्न उठाउनेहरूको भीड लाग्यो।

हजारौँ वर्षको सभ्यता र प्रविधि पछि पनि हामीले एउटा बानी भने खासै छोडेका रहेनछौँ – कमजोर देखिएका माथि जाइलाग्ने। फरक यति हो बाँदरले फल खोस्छन्, हामी लाइक, सेयर र भाइरल हुनको लागि मानिसको सम्मान खोस्छौँ।

लोकतन्त्रमा फरक विचार हुनु स्वाभाविक हो तर त्यसकै कारण कसैलाई अपमान गर्नु बुद्धिमानी होइन। सायद विकास केवल जैविक होइन, नैतिक पनि हो र त्यो उचाइ हामीले अझै पूरा चढ्न बाँकी छ।

यसपालिको एनपिएल हरेक हिसाबले अघिल्लो संस्करण भन्दा भव्य छ। कीर्तिपुर रंगशालामा पहिलो पटक क्रिकेट फ्लडलाइटमा खेलिँदैछ र अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीहरूको उपस्थिति पनि बढेको छ। बुकिंगको लागि खोलेको टिकट केही मिनेटमै सकिनु नेपालमा क्रिकेटको लोकप्रियताको प्रमाण हो।

एउटा निर्णय भने चित्त बुझेन। यसपालिको लाइभ स्ट्रिमिङ हेर्न शुल्क चाहिने बनाइयो। समस्या शुल्क होइन, पहुँच हो। हामी जस्ता अफिस जाने मानिसका लागि खेल हेर्ने मुख्य माध्यम नै अनलाइन हो। तर खेल अफिस समयमा हुन्छ। पैसा तिरेर पनि पूरा खेल हेर्न नपाइने भएपछि धेरैले पैसा तिरेन।

गत वर्ष एनपिएल जता गए पनि देखिन्थ्यो। चिया पसल, रेस्टुरेन्ट, बस स्टप, अफिसको लञ्च टाइममा कतै न कतै, कसै न् कसैको मोबाइलमा खेल चलिरहेको हुन्थ्यो। क्रिकेट सबैको साझा गफ बनेको थियो।

यसपालि त्यो माहोल हराएको जस्तो लाग्छ। न सार्वजनिक ठाउँमा कसैले खेल हेरेको देखिन्छ न अफिसमा त्यसको चर्चा सुनिन्छ। धेरै मानिसले सँगै हेर्दा मात्रै खेल संस्कृति बन्छ, नयाँ समर्थक थपिन्छन् र समुदाय बलियो हुन्छ।

त्यसैले एनपिएल लाई अहिले नै पेवाल भित्र राख्नु अलि हतारको निर्णय जस्तो लाग्छ।

यत्रो प्रतियोगिता आयोजना गर्न आयोजकलाई आम्दानी चाहिन्छ जुन स्वाभाविक हो। तर नेपाली क्रिकेट अझै विस्तारको चरणमा छ। अहिलेको प्राथमिकता बढी भन्दा बढी दर्शक बनाउनु हुनुपर्थ्यो।

राम्रो रंगशाला र विदेशी खेलाडीले मात्र खेल ठूलो हुँदैन। खेल ठूलो तब हुन्छ जब धेरै मानिसले आफूलाई त्यसको हिस्सा भएको महसुस गर्छन्।

हिजो साँझ घर फर्किदै गर्दा बाटोछेउको एउटा बगैंचाबाट हावासँगै आएको चमेलीका फूलहरूको मिठो सुगन्धले एकाएक मेरो मन हल्का बनाइदियो। त्यो अनुभव केही सेकेन्डभन्दा बढीको थिएन तर दिनभरको थकान र व्यस्तताबीच एउटा सानो खुसीको झिल्को दिन त्यति नै पर्याप्त भयो। यस्ता क्षणहरू बेला-बेलामा सम्झिन्छु – कहिले सडकछेउको मःमः पसलबाट आउने स्वादिलो बास्ना, कहिले पेट्रोल पम्पको कडा गन्ध त कहिले बैंकबाट निकालिएको नयाँ नोटको गन्ध। एउटा सामान्य सुगन्धले पनि मनस्थिति कति छिटो परिवर्तन गर्न सक्ने रहेछ!

केही वर्षअघि गुगलले अप्रिल फूलको दिन Google Nose को अवधारणा ल्याएको थियो। उनीहरूले इन्टरनेट मार्फत गन्ध खोज्न र अनुभव गर्न सकिने दाबी गरेका थिए। हुनत त्यो केवल अप्रिल फूलको जोक थियो तर त्यसले एउटा रमाइलो प्रश्न मनमा ल्यायो – यदि साँच्चै प्रविधिले गन्ध पनि पठाउन सक्ने भए के हुन्थ्यो?

हामी अहिले चित्र र आवाजको संसारमा बाँचिरहेका छौं। स्क्रिन, भिडियो, संगीत, नोटिफिकेसन, सबैतिर दृश्य र श्रव्यले भरिएका छन्। गन्ध भने चुपचाप हाम्रो भावनासँग काम गरिरहेको हुन्छ। एउटा परिचित सुगन्धले बाल्यकालको सम्झना जगाउन सक्छ, तनाव कम गर्न सक्छ वा अचानक मन राम्रो बनाउन सक्छ।

कहिलेकाहीँ दिमागमा आउंछ – यदि भविष्यमा खाना अर्डर गर्नुअघि मोबाइलबाट त्यसको बास्ना लिन सकिने भए? वा कुनै पर्यटनस्थलको प्रचारमा त्यहाँको हावा, फूल वा वर्षाको सुगन्ध पनि अनुभव गर्न सकिने भए? सायद त्यो दिन आउला, सायद नआउला। तर जहिले पनि एउटा सानो सुगन्धले पनि हाम्रो मूड बदल्न सक्छ।

म कार्यरत संस्थाका अध्यक्षज्यूले आफ्नो जन्मदिनमा गुणस्तरीय र पोषिलो खानाको महत्त्वबारे एउटा राम्रो सन्देश दिनुभयो – हामी जे खान्छौँ, त्यसैले हाम्रो स्वस्थ र दीर्घायु जीवनको आधार तय गर्छ।

नेपालमा दाल-भातलाई पूर्ण र पोषिलो खाना मानिन्छ। अधिकांश नेपाली परिवार दैनिक रूपमा दाल-भातमा निर्भर छन्, जहाँ प्रोटिनको मात्रा कम हुन्छ। मासु, अण्डा, दूध वा बदाम जस्ता प्रोटिनका अन्य स्रोतहरू धेरैका लागि महँगो वा अप्राप्य छन्।

अर्को गम्भीर समस्या खाद्य सुरक्षाको हो। काठमाडौं जस्ता सहरहरूमा पनि मासु पसलहरू धूलो, धूवाँ र झिंगा भन्कने ठाउँमा खुला राखिएका हुन्छन्। अस्वस्थकर वातावरणमा काटिने र भण्डारण गरिने हुनाले त्यस्ता मासुले उल्टै संक्रमण र रोगको जोखिम बढाउँछ।

यो समस्या सडक किनारका होटल, बेकरी र पसलहरूमा पनि छ जहाँ सरसफाइको ख्याल नगरी बासी वा न्यून गुणस्तरका सामग्री प्रयोग भइरहेका हुन्छन्। अचेल सहरी क्षेत्रमा चाउचाउ र प्याकेटका तयारी खाना खाने चलन बढेको छ। यी खानाले पेट त भर्छन् तर यिनमा प्रोटिन हुँदैन; उल्टै हानिकारक केमिकल र धेरै नुन-चिनी हुनाले मोटोपन र कुपोषण निम्त्याउँछन्।

पोषिलो हुनुको अर्थ खाना सफा र सुरक्षित हुनु पनि हो। प्रोटिन शरीरका लागि आवश्यक छ, तर यो स्वच्छ र भरपर्दो स्रोतबाट आउनुपर्छ। एउटा बलियो र स्वस्थ नेपालका लागि हरेक थालीमा सुरक्षित खाना हुन जरुरी छ।

लोकतान्त्रिक देशमा विरोध गर्ने, आन्दोलन गर्ने र सरकारसँग असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने अधिकार सबैलाई छ। त्यसमा कुनै समस्या छैन। समस्या तब सुरु हुन्छ जब हरेक विवादको अन्तिम उपाय नै अत्यावश्यक सेवाहरू बन्द गर्नु बन्छ।

डाक्टर हड्तालमा, शिक्षक हड्तालमा, पेट्रोलियम ढुवानी रोकिन्छ, सार्वजनिक यातायात पनि बन्द हुन्छ। अनि यी सबैको मार सरकारले होइन, हामीजस्ता सामान्य नागरिकले खान्छ।

यस्तो अवस्थामा सरकार कहाँ छ? स्वास्थ्य, शिक्षा र यातायातजस्ता आधारभूत सेवा निरन्तर सञ्चालन गराउनु सरकारको जिम्मेवारी हो। यस्ता क्षेत्रहरूलाई वार्ताबाट समाधान गर्ने वातावरण बनाउनु पर्ने हो, देश नै ठप्प हुने अवस्थासम्म पुग्न दिनु होइन।

र हड्तालमा उत्रिनेहरूलाई पनि एउटा प्रश्न छ। तपाईंहरूको माग जायज हुन सक्छ। सरकारसँग असन्तुष्टि पनि उचित हुन सक्छ। तर त्यसको मूल्य लाखौँ नागरिकले किन चुकाउने? सरकारमाथि दबाब दिने उपाय यस्तो पनि हुनुपर्छ, जसले आम जनतालाई अनावश्यक दुःख नदियोस्।