काठमाडौं र कालिकोट
मेरा आमाबुबा केही दिन अघि पश्चिम नेपालको केही पहाडी जिल्ला पुगेर फर्कनुभयो। उहाँहरूले त्यहाँ विद्यालय जानका लागि साना बच्चाहरू साँघुरा र जोखिमपूर्ण सडक किनार हुँदै दिनहुँ हिँड्न बाध्य भएको दृश्य देखेर निकै दुखी हुनुभयो।
घर फर्किएपछि बुबाले भन्नुभयो, “यसको तुलनामा त काठमाडौं स्वर्ग जस्तै रहेछ।”
म पनि त्यही समय कालिकोटमा सञ्चालित एउटा प्रोजेक्टको फिल्डवर्क सकेर फर्केको थिएँ।
कालिकोटबाट सुर्खेत फर्कने क्रममा एक सहकर्मीले निकै भावुक हुँदै भनिन्, “कालिकोट नै वास्तविक नेपाल हो।“
उनको त्यो भनाइसँग म पूर्ण रूपमा सहमत भएँ।
कालिकोट यति दुर्गम जिल्ला हो कि हाम्रो प्रोजेक्टसम्म पुग्न सडकबाट कम्तीमा दुई दिन पैदल हिँड्नु पर्थ्यो। खाद्यान्न अभाव त्यहाँको दैनिक यथार्थ हो। शिक्षाको अवस्था पनि अत्यन्त कमजोर छ। स्वास्थ्य सेवा अत्यन्त कमजोर छ। न बिजुली छ न सुरक्षित खानेपानी। हामी फिल्डमा काम गर्नेहरूले समेत खुला ठाउँमै दिसा गर्नुपर्ने अवस्था थियो। त्यो क्षेत्र अझै सामान्य विकासको प्रतीक्षामा छ।
यता काठमाडौं अर्कै संसार जस्तो लाग्छ। सबै सुविधा यहीँ केन्द्रित भएकाले सबैको चाहना यहीँ बस्ने हुन्छ। हामीले काम गरेको संस्था पनि सुरुमा जुम्लामा दर्ता भएतापनि पछि आफ्नो मुख्य कार्यालय ललितपुर सार्यो। यसले पनि अवसर र स्रोतहरू कसरी काठमाडौं उपत्यका तर्फ केन्द्रित हुँदै गएका छन् भन्ने देखाउँछ।
त्यसैले काठमाडौं नेपालको राजधानी त हो तर यसले सम्पूर्ण नेपालको वास्तविक चित्र प्रस्तुत गर्दैन। मेरी सहकर्मीको “कालिकोट नै वास्तविक नेपाल हो” भन्ने भनाइले यही यथार्थलाई उजागर गर्छ।
यति भन्दै गर्दा पनि दुई ठाउँको एउटा समानता छ। मानसिकता, अवसर र जीवनशैलीमा फरक भए पनि दुवैतिरका मानिसहरू राम्रो जीवन, शिक्षा, स्वास्थ्य र सम्मानजनक भविष्यकै खोजीमा छन्।
